Hiển thị các bài đăng có nhãn cinema. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn cinema. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Tư, 30 tháng 5, 2012

CANNES 2012: ĐIỂM NHẤN CHUYÊN MÔN


(Cảnh trong phim "Amour" đoạt giải Càng cọ vàng 2012)
Nỗi thất vọng đến từ nước Mỹ

Rạng sáng 28- 5 (theo giờ Việt Nam) liên hoan phim danh giá của nước Pháp- Cannes 2012 đã khép lại. Trong số 22 bộ phim tranh giải Cành cọ vàng năm nay, có 6 bộ phim đến từ nước Mỹ-một con số khá cao so với các lần Liên hoan phim (LHP) Cannes gần đây. Sau giải Cành cọ vàng 2011 cho kiệt tác “The tree of life” (Cây đời); LHP Cannes năm nay, điện ảnh Mỹ gây thất vọng lớn khi cả 6 bộ phim không để lại nhiều ấn tượng cho người xem.  

Gây thất vọng nhất là bộ phim “On the road” (Trên đường) vốn chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Jack Kerouac (1922-1969). Cuốn tiểu thuyết nổi tiếng ca ngợi tinh thần tự do của tuổi trẻ và độc đáo ở kỹ thuật viết pha tạp những câu văn ngắn kiểu điện tín xen các đoạn văn dài mô phỏng nhạc jazz. Sự thất bại của bộ phim “Trên đường” chứng minh sự bất lực của đạo diễn Walter Salles khi không làm sao chuyển hóa được tinh hoa nghệ thuật ngôn từ trong tiểu thuyết để biến thành điểm nhấn của nghệ thuật hình ảnh động trong điện ảnh. W. Salles đã quá bám sát vào cốt truyện tiểu thuyết khiến bộ phim “Trên đường” trở nên dài lê thê, tẻ nhạt như một bộ phim quảng bá du lịch! Vớt vát cho “Trên đường” có lẽ là nhờ dàn diễn viên trẻ đẹp và diễn xuất có nghề. Nổi bật là vai nhân vật nữ Marylou của diễn viên Kristen Stewart-nổi tiếng khi đóng Bella Swan trong loạt phim “Chạng vạng”, được xem là phát hiện đáng nhớ của Cannes 2012.

Bạn diễn của K. Stewart trong loạt phim “Chạng vạng” là “ma cà rồng” Robert Pattinson cũng xuất hiện tại Cannes 2012 khi là diễn viên chính trong bộ phim “Cosmopolis” (Thành phố quốc tế) của đạo diễn David Cronenberg. Bộ phim này cũng chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn đương đại hàng đầu nước Mỹ Don Dellilo. Bộ phim kể về một ngày bất thường trong đời tỷ phú chứng khoán chưa đến 30 tuổi tên là Eric Parker. Vào lúc “bong bóng” chứng khoán New York sắp thành thảm họa, sự nghiệp lừng lẫy của E. Parker có nguy cơ quay về con số không thì anh lạnh lùng đi... cắt tóc. Để đến được tiệm cắt tóc, Parker phải đi xuyên qua thành phố đang hỗn loạn. Đó cũng là lúc E. Parker quay trở lại kỷ niệm với vợ cũ và cả những người đàn bà đã đi qua đời anh, và trông thấy những bộ mặt thảm hại của cư dân thành phố. Một hành trình ngắn ngủi về địa lý nhưng lại làm biến động phức tạp của tâm lý nhân vật. Robert Pattinson thực sự đã thể hiện được phần nào những cung bậc tâm lý thất thường của E. Parker nhưng nhìn tổng thể thì “Thành phố quốc tế” chỉ được xếp vào hạng “xem được”!

Báo chí Pháp tin rằng, mục đích phim Mỹ đổ bộ xuống Cannes không phải là ham hố tranh giải Cành cọ vàng mà chỉ đơn giản là quảng bá trước khi trình chiếu rộng rãi. Ai cũng biết, LHP Cannes chỉ xếp sau giải Oscar, được nhắc tên liên tục trong gần một tuần tại LHP Cannes thì hiệu quả quảng bá không hề nhỏ, lại còn tiết kiệm hơn so với chiến dịch quảng cáo tốn kém-có khi bằng 1/3 chi phí sản xuất phim.

Cũng không được đánh giá cao như các bộ phim Mỹ là các bộ phim đến từ châu Á. Trong quá khứ, Cannes đã từng là “bệ phóng” tên tuổi cho các bộ phim như: “Farewell my concubine” (Bá vương biệt cơ, 1993) của Trần Khải Ca (Trung Quốc), “Happy together” (Hạnh phúc bên nhau, 1997) và “In the mood for love” (Tâm trạng khi yêu, 2000) của Vương Gia Vệ (Hồng Kông, Trung Quốc)... Tại Cannes 2012, ba bộ phim đến từ Hàn Quốc và Nhật Bản hoàn toàn không gây được bất cứ một tiếng vang nào.

Dù được đánh giá là kỳ LHP đa dạng và phong phú từ nội dung, phong cách và thể loại nhưng Cannes 2012 được xem là một kỳ LHP không có nhiều phim hay, chất lượng các bộ phim không đồng đều.

          Đi theo tiêu chí truyền thống

Sự kém cỏi của những bộ phim tưởng chừng sẽ gây bất ngờ đến từ Mỹ và châu Á khiến giới phê bình đoán chắc lại có thêm một bộ phim châu Âu đoạt giải Cành cọ vàng. Càng đến ngày công bố giải, phim “Amour” (Tình yêu) của đạo diễn Áo Michael Haneke và phim “Au-delà des collines” (Bên kia những ngọn đồi) của đạo diễn Ru-ma-ni Cristian Mungiu nổi lên, biến Cannes 2012 trở thành cuộc đua “song mã”. Cuối cùng, Cành cọ vàng đã thuộc về phim “Tình yêu”. Phim “Bên kia những ngọn đồi” cũng đoạt hai giải quan trọng là giải kịch bản cho C. Mungiu và giải nữ diễn viên chia cho hai diễn viên là Cristina Flutur và Cosmina Stratan.

Sự vinh danh trên chứng tỏ Ban giám khảo Cannes 2012 với chủ tịch là nhà làm phim I-ta-li-a Nanni Moretti đã không có sự lựa chọn theo hướng đổi mới; thay vào đó, tiếp tục đi theo tiêu chí truyền thống của LHP Cannes đó là thể hiện chiều sâu tâm lý con người thông qua các nghệ thuật tự sự phức tạp.

Tuy nhiên, có một điều khá mới đáng chú ý ở Cannes năm nay đó là hầu hết các bộ phim đều đặt nhân vật là những con người bình dị vào những tình huống éo le hoặc gian khổ bất ngờ và từ đó để các nhân vật tự tìm ra cách quay trở lại trạng thái hạnh phúc, bình an trước đó. Có thể lờ mờ tiên đoán rằng, nội dung các bộ phim đang gián tiếp phản ánh sự loay hoay của các nước châu Âu thoát khỏi khủng hoảng nợ công hiện nay! Điều này có nghĩa Cannes năm nay cũng có vẻ gần với Oscar khi bắt đầu quan tâm đến vấn đề đời sống hơn là các chủ đề cao siêu, không sát với thực tế.

Tiêu biểu cho xu hướng về nội dung của Cannes 2012 chính là bộ phim đoạt giải Cành cọ vàng là “Tình yêu” của đạo diễn M. Haneke. Bộ phim kể về cặp vợ chồng đã ngoài tuổi 80 tên là Georges và Anne. Những năm tháng cuộc đời họ trôi qua hạnh phúc bên nhau với nghề nghiệp là giáo viên dạy nhạc. Sóng gió cuộc đời bất ngờ ập đến khi người vợ Anne bị đột quỵ, nằm liệt giường chờ chết. Chính thời điểm gian nan này, tình yêu đích thực và niềm thủy chung được cam kết bằng cả cuộc đời đã giúp họ có thêm nghị lực chống lại bệnh tật để tìm lại hạnh phúc dẫu rằng ngắn ngủi. Phim “tình yêu” là bản tình ca bằng hình ảnh ấn tượng nhất tại Cannes, được báo chí Pháp tôn vinh bằng những từ ngữ đẹp nhất có thể: “đẹp đẽ một cách ngoạn mục”, “tinh thần lãng mạn siêu việt”...

Kết quả cuối cùng của Cannes 2012 không hề gây bất ngờ. Cannes 2012 cũng không có nhiều điều mới mẻ. Vậy, phải chăng Cannes 2012 là một LHP không đáng nhớ? Câu trả lời thực ra tùy vào đánh giá của từng người; nhưng với một kỳ LHP tôn vinh được bộ phim hay nhất, và còn có sự góp mặt của một số bộ phim khá hay thì dẫu sao Cannes 2012 vẫn là một kỳ LHP đáng nhớ.

HÀM ĐAN

Thứ Bảy, 26 tháng 5, 2012

THỜI ĐÀM (XXII): TIN Ở HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH!


Mùa phim hè 2012 ở Việt Nam xảy ra vụ việc hiếm gặp đó là khi bộ phim “Bẫy cấp 3” của đạo diễn Lê Văn Kiệt bị cấm trình chiếu dưới mọi hình thức. Quyết định do Cục Điện ảnh ban hành sau khi Hội đồng duyệt phim Quốc gia không thông qua bộ phim này. Quyết định nói trên lại không hề gây tranh cãi khi đại diện MegaStar-đơn vị phát hành bộ phim “Bẫy cấp 3” tôn trọng ý kiến kết luận của Hội đồng duyệt phim Quốc gia. Về phía khán giả thì qua một khảo sát cho thấy, lượng khán giả ủng hộ quyết định cấm phát hành phim “Bẫy cấp 3” chiếm hơn 50% số người được hỏi.

Sở dĩ “Bẫy cấp 3” bị xếp xó vì bộ phim này có nội dung không lành mạnh khi mô tả rất thô thiển khát khao “chuyện ấy” của các cô cậu tuổi học trò; mặt khác, phim thể hiện sự thù hận của một nam sinh do chấn thương tâm lý từ nhỏ đã ra tay giết người dã man, mất nhân tính, mang tính kích động bạo lực. Xét về luật, phim không được phổ biến là những phim vi phạm điều 11 Luật điện ảnh và điều 9 nghị định 54/2010/NÐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều trong Luật điện ảnh và Luật sửa đổi, bổ sung Luật điện ảnh về những hành vi bị cấm trong hoạt động điện ảnh đó là: “Hình ảnh, âm thanh, lời thoại, chữ viết thể hiện cảnh đánh đập, tra tấn, giết người dã man, khuyến khích tội ác, trừ trường hợp nhằm phê phán, lên án cái ác gắn với nội dung phim”.

Cần nhấn mạnh rằng, không biết bao nhiêu lần dư luận phê phán ảnh hưởng xấu của các bộ phim “đen” như là nguyên nhân của các tệ nạn xã hội, bạo lực học đường, tội phạm vị thành niên. Ai dám chắc sau khi xem phim “đen” tất cả người xem đều có thể tự chủ để không hành động như trong phim? Không chỉ riêng “Bẫy cấp 3” mà nhiều bộ phim “đen” khác sẽ xuất hiện trong tương lai đều được thanh minh là không có dụng ý xấu. Nhưng giữa tính nghệ thuật và những cảnh phim “đen” là ranh giới hết sức mong manh. Sự non tay trong nghề nghiệp sẽ khiến những cảnh “nóng” mất tác dụng nghệ thuật, trở nên thô thiển, dung tục và phản nghệ thuật; nhưng có khi chính các nhà sản xuất lại cố tình làm một bộ phim “nhạy cảm” để câu kéo khán giả đến rạp.

Chính vì vậy, việc tồn tại Hội đồng duyệt phim Quốc gia là cực kỳ cần thiết. Những thành viên của Hội đồng duyệt phim Quốc gia đều đã có thành tựu trong nghề, những người chuyên môn cao nên họ dễ dàng phân biệt đâu là phim “đen” đâu là phim nghệ thuật hơn hẳn khán giả không có chuyên môn chỉ nhận xét theo cảm tính. Và trường hợp cần cắt một số cảnh “nhạy cảm” không phù hợp trong phim, Hội đồng cũng sẽ biết cắt cảnh gì và cắt như thế nào để phim vừa không còn dung tục nhưng đồng thời cũng không làm mất kết cấu hay mạch tự sự trong phim.

Không chỉ trong lĩnh vực điện ảnh mà ở trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật khác, các hội đồng thẩm định cũng sẽ có ích ở nhiều việc khác nhau. Còn nhớ, cách đây vài năm, một nhạc sĩ trẻ sáng tác nhiều ca khúc khá hay. Tuy nhiên, một bài hát của nhạc sĩ này bị dư luận cho là đạo nhạc. Lẽ dĩ nhiên, nhạc sĩ này chối bay chối biến. Các fan hâm mộ nhạc anh ta thì chăm chăm bênh thần tượng cho rằng có ai ghen ghét nên mới tung tin đạo nhạc. Sự việc chỉ kết thúc khi Hội đồng nghệ thuật của Hội nhạc sĩ địa phương nơi nhạc sĩ kia đang hoạt động chính thức vào cuộc để thẩm định tác phẩm. Kết luận của Hội đồng nghệ thuật là nhạc sĩ kia đã đạo nhạc. Sau khi có kết luận, chẳng ai còn bênh nhạc sĩ kia nữa vì Hội đồng toàn là các nhạc sĩ “cây đa cây đề”.

Tuy nhiên, cũng có một số trường hợp một số Hội đồng có chức năng kiểm duyệt các các phẩm văn học nghệ thuật lại tập hợp một số người không có chuyên môn. Điều này dẫn đến việc những người trong hội đồng không nhìn thấy những cách tân độc đáo đằng sau những cách diễn đạt tưởng chừng rối rắm hoặc không nhận ra những ẩn dụ sâu sắc đằng sau những hình ảnh “nhạy cảm”... Vì vậy, đội khi lại cấm phát hành nhầm tác phẩm hay, gây ra sự mâu thuẫn không đáng có với giới sáng tác.

Dù có những quyết định đúng hay sai thì không nên trách các hội đồng thẩm định. Nhưng để nâng cao úy tín, về cơ bản, các Hội đồng thẩm định nghệ thuật cần phải nâng cao trách nhiệm tránh để lọt những tác phẩm độc hại ra thị trường; và cần có tiếng nói kịp thời và có trọng lượng để định hướng dư luận biết thưởng thức nghệ thuật đúng đắn, tránh những tranh cãi trái chiều không cần thiết. Ở chiều ngược lại, công chúng cũng cần đặt niềm tin vào các hội đồng thẩm định nghệ thuật-những người hết lòng bảo vệ sự lành mạnh của văn học nghệ thuật nước nhà.

HOÀNG BÌNH PHƯƠNG   

Thứ Ba, 21 tháng 2, 2012

DỰ ĐOÁN OSCAR 2012


Như mọi năm bổn blog được báo nhà giao viết về giải Oscar nên trước giờ trao giải (Sáng 27-2 theo giờ Việt Nam), thử làm Gia Cát Dự xem thế nào?

Các đề cử Oscar năm nay do gần 6000 thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học và Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) lựa chọn. Chỉ có 9 phim được đề cử thay cho 10 đề cử ở hạng mục “Phim hay nhất”, khiến nhiều người vội vàng kết luận chất lượng các bộ phim năm nay có vẻ sụt giảm hơn so với vài màu Oscar trước. Thực ra, gần chục năm trở lại đây, chưa bao giờ chất lượng các phim tranh giải “Phim hay nhất” lại khá đồng đều; đặc biệt, ba bộ phim xứng đáng được gọi là kiệt tác là: “Nghệ sĩ” (The artist), “Cây đời” (The tree of life) và “Chiến mã” (War horse).

Tuy Oscar 2012 hoàn toàn vắng bóng các bộ phim “bom tấn” kiểu như “Avatar” nhưng lại có nhiều bộ phim được thực hiện theo phong cách mới lạ khiến Oscar năm nay có sự thay đổi khuynh hướng rõ rệt. Nổi bật nhất là bộ phim “The artist” (Nghệ sĩ), bộ phim câm đen trắng muốn quay lại với thời kỳ sơ khai của điện ảnh với lối diễn xuất tinh tế giàu chất nghệ thuật của các diễn viên. Phim “Nghệ sĩ” là bộ phim câm đầu tiên trong 83 năm qua được đề cử tại Oscar để tranh giải “Phim hay nhất”, nhưng người ta tin chính “Nghệ sĩ” sẽ có nhiều cơ hội đoạt giải “Phim hay nhất” bởi nhờ sự diễn xuất hoàn hảo của tài tử Pháp Jean Dujardin, nhịp điệu nhanh và dễ hiểu của bộ phim sẽ là “món lạ” khi khán giả đã chán những bộ phim hành động, tâm lý như các năm trước. Dự đoán có vẻ chắc chắn hơn, khi ở các giải thưởng “tiền Oscar” như Quả cầu vàng, phim “Nghệ sĩ” tỏ ra “vô đối”

Đe dọa Oscar cho hạng mục “Phim hay nhất” của phim “Nghệ sĩ” chính là kiệt tác điện ảnh đầy chất thơ của đạo diễn Mỹ Terrence Malick là “The tree of life” (Cây đời). Thật sự thú vị khi hai bộ phim được đánh giá cao nhất tại LHP Cannes 2011 tái chạy đua tại giải thưởng danh giá nhất của nghệ thuật thứ bảy. Ở Cannes 2011, “Cây đời” đã chiến thắng khi giành giải Cành cọ vàng nhưng sẽ khó có thể có cú đúp cho “Cây đời”. Sở dĩ “Cây đời” bị đánh giá thấp hơn “Nghệ sĩ” ở hạng mục “Phim hay nhất” là do nghệ thuật tự sự trong phim này hay thì thật là hay, nhưng khó hiểu và không hợp với gu phim của người Mỹ.

Dự đoán các giải thưởng chính

Phim hay nhất: Nghệ sĩ hoặc Chiến mã
Đạo diễn: Michel Hazanavicius
Nam diễn viên chính: Jean Dujardin
Nữ diễn viên chính: Meryl Streep
Nam diễn viên phụ: Jonah Hill
Nữ diễn viên phụ: Bérénice Bejo
Kịch bản gốc: Nghệ sĩ
Kịch bản chuyển thể: Hugo
Phim hoạt hình: Kung Fu Panda 2





Thứ Ba, 10 tháng 1, 2012

THỜI ĐÀM (XVI): ĐẦU TIÊN LÀ CHẤT LƯỢNG NGHỆ THUẬT...


Mấy năm trở lại đây, khi phim tư nhân đạt được thành công đáng kể là kéo khán giả Việt đến rạp, đồng nghĩa ở điện ảnh Việt Nam tồn tại song song hai dòng phim riêng rẽ: Phim tư nhân sản xuất với mục đích thương mại và phim Nhà nước được đầu tư với mục đích tuyên truyền.

Chuyện sẽ chẳng có gì đáng nói nếu lâu nay có một bộ phận không nhỏ dư luận không chú ý mục đích ra đời của hai dòng phim, để rồi có những nhận xét thiếu khách quan, ví dụ: Lấy tiêu chí doanh thu để chê bai phim tuyên truyền hoặc cho rằng, phim tư nhân chỉ là phim thương mại rẻ tiền, chất lượng thấp kém. Cả hai luồng ý kiến trên nếu xét từ góc độ mục đích ra đời của hai dòng phim đều hết sức vô lý.

Phim tư nhân là do các đơn vị tư nhân bỏ tiền ra đầu tư, thì mục đích tối thượng của họ phải bán được vé để bù đắp chi phí sản xuất. Vì thế, họ phải chọn đề tài nhiều người (đặc biệt là giới trẻ) quan tâm, và đề tài đó càng nhạy cảm càng tốt như: Đồng tính, tình tay ba, an ninh... ; dàn diễn viên phải đẹp và nổi tiếng dù trình độ diễn xuất chưa cao. Nhưng nếu chỉ làm được vậy thì phim tư nhân hiện nay sẽ không khác gì trào lưu “phim mì ăn liền” đầu thập niên 1990. Phim tư nhân đã dần đi theo mô hình chuyên nghiệp rõ nhất là việc quảng bá phim đã thành một công nghệ. Nội dung một số phim tư nhân đã được chăm chút tránh khỏi tình trạng nhảm và nhạt. Đóng góp của phim tư nhân còn thể hiện ở các yếu tố về kỹ thuật làm phim như kỹ xảo điện ảnh, phục trang... Đó là những điều dù ai không thích nội dung cũng phải thừa nhận đóng góp to lớn của phim tư nhân như là “máy cái” đưa điện ảnh Việt Nam ngày càng chuyên nghiệp.

Phim Nhà nước với mục đích tuyên truyền thì hạn chế lớn nhất là kinh phí sản xuất thấp nên không diễn đạt hết ý tưởng của ê-kíp làm phim. Đó là chưa kể gần như không có bộ phim Nhà nước nào có kinh phí quảng bá phim, trong khi công thức ở các nền điện ảnh chuyên nghiệp thì kinh phí quảng bá chí ít cũng phải bằng 1/3 chi phí sản xuất phim. Vì vậy, đôi khi phim Nhà nước hay nhưng không ai biết đến! Bù lại khiếm khuyết trên, ê-kíp làm phim tuyên truyền đều được đào tạo bài bản, và “chất nghề” rất cao. Đề tài của phim tuyên truyền luôn đứng đắn, có tác dụng giáo dục tốt nhưng không phải là đề tài câu khách nên kén người và từ đó không trụ lâu được ở rạp. Nhưng nhờ hệ thống phát hành phim nên phim tuyên truyền vẫn đến được với người xem, góp phần là công cụ cho công tác văn hóa tư tưởng của Đảng. 

Nếu ai cũng nhận thức được mặt mạnh và yếu của hai dòng phim hẳn sẽ không còn xuất hiện những tranh cãi vô bổ. Phim tư nhân hãy cứ tìm những vấn đề gay cấn để tăng doanh thu, đồng thời tích lũy kinh nghiệm làm phim và vốn sản xuất để tạo dựng nền công nghiệp điện ảnh nước nhà. Phim tuyên truyền hãy cứ đi vào chiều sâu nội dung, làm nhiệm vụ chính trị quan trọng được giao phó.

Nhưng có vấn đề sau cùng, mà cả hai dòng phim có lẽ không nên xa rời đó là chất lượng nghệ thuật của phim. Đây là tiêu chí số một để đánh giá sự hay-dở của bộ phim, xét cho cùng, mục đích thương mại hay tuyên tuyền chỉ là yếu tố thứ hai. Nếu bộ phim về đề tài đồng tính câu khách mà không biết đi sâu vào tâm lý mặc cảm, cố gắng hòa nhập cuộc sống bình thường của những người ở “thế giới thứ ba” thì đích thị là phim rẻ tiền. Một bộ phim chiến tranh mà không khai thác sự kỳ lạ của tâm lý con người quên đi sự sống cái chết để lao vào cuộc chiến mà chỉ cảnh chiến trận, những lời hô hào thì mục đích tuyên truyền dù tốt đẹp cũng không thể ăn sâu vào trí nhớ khán giả.

Chỉ khi đạt được tầm cao nghệ thuật, một bộ phim mới có thể chiến thắng thời gian, được ghi nhớ từ thế hệ này qua thế hệ khác.  
                     
HOÀNG BÌNH PHƯƠNG

Thứ Năm, 7 tháng 7, 2011

VỀ DỰ ÁN "LẦN ĐẦU LÀM PHIM VỚI DISCOVERY": HỌC TÍNH CHUYÊN NGHIỆP

 
Việc 4 bộ phim của Việt Nam vừa được trình chiếu trên kênh Discovery có thể xem là một sự kiện của điện ảnh Việt Nam trong năm 2011 vì lẽ Discovery là kênh truyền hình chuyên về phim tài liệu hàng đầu thế giới với 431 triệu thuê bao ở 170 quốc gia thông qua 33 ngôn ngữ khác nhau. Đằng sau niềm tự hào được giới thiệu cuộc sống và văn hóa Việt Nam đến với bạn bè năm châu, dự án còn giúp các nhà làm phim Việt Nam làm quen với quy trình làm phim tài liệu chuyên nghiệp.

1. Dự án làm phim tài liệu “Lần đầu tiên làm phim với Discovery” (FTFM) của kênh Discovery ra đời năm 1995 tại châu Âu. Đến tháng 9-2000, dự án FTFM lần đầu tiên thực hiện ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương với seri về 6 bộ phim của Ô-xtrây-li-a. Sau đó, dự án đến với các quốc gia châu Á khác như In-đô-nê-xi-a, Xin-ga-po, Thái Lan, Trung Quốc, Ma-lai-xi-a…  

Trong gần hai năm phát động, có 68 hồ sơ đăng ký tham gia tham dự cuộc thi FTFM dành riêng cho Việt Nam. Cuối cùng, ngoại trừ bộ phim “Thành phố đam mê” của đạo diễn Phan Ý Ly không được phát sóng vì không hoàn thành kịp, còn lại 4 bộ phim của Nguyễn Mạnh Cường, Nguyễn Mạnh Hà, Đào Thanh Tùng và Phan Duy Linh đều sản xuất đúng tiến độ và lên sóng lần lượt trên kênh truyền hình Discovery.

Discovery đã đưa ra tiêu chí đồng thời cũng là “đề bài” thử thách cho các nhà làm phim tài liệu Việt Nam đó là khám phá những chuyển biến nhanh chóng của quá trình đô thị hoá ở Việt Nam. “Đề bài” này có tính khả thi cao bởi Việt Nam đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa-hiện đại hóa, các ý tưởng cho kịch bản là nhiều vô kể. Tuy nhiên, do đặc thù của Discovery là một kênh truyền hình trả tiền nên đề tài phải thực sự có tính mới mẻ, gây được hứng thú cho người xem; vì vậy để tìm một đề tài đáp ứng cả hai đòi hỏi nói trên là thực chất không hề dễ dàng.

Song, cả bốn bộ phim đều tìm được những đề tài thích hợp nhằm thỏa mãn những yêu cầu khách quan để tiến hành sản xuất. Bộ phim “Jam Busters” (tựa Việt: Những chiến binh chống tắc đường) của đạo diễn Phan Duy Linh phản ánh vấn nạn ùn tắc giao thông ở Hà Nội vào thời kỳ kinh tế phát triển “nóng” khác rất xa một Hà Nội yên tĩnh, thanh bình 20 năm trước. Bộ phim “Mr Long’s travelling cinema” (tựa Việt: Rạp chiếu phim di động của ông Long) của đạo diễn Hoàng Mạnh Cường kể về chiếc máy chiếu phim tự tạo độc đáo và cổ lỗ của ông Long trong bối cảnh người người đến rạp xem phim 3D. Bộ phim “City of a thousand years” (tựa Việt: Thành phố một nghìn năm) của đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà là câu chuyện của những thị dân Hà Nội vừa níu giữ nét văn hóa truyền thống như ca trù, vừa tìm cách truyền bá đặc sắc của văn hóa đương đại như nghệ thuật thị giác. Và cuối cùng là bộ phim “Digging up the death” (tựa Việt: Câu chuyện cải táng) của đạo diễn Đào Thanh Tùng giới thiệu một tập tục cải táng người chết vô cùng kì lạ của Việt Nam đang ngày càng ít phổ biến ở thành phố do quỹ đất hạn chế.

          Ông Vích-ram Chan-na, Phó Chủ tịch phụ trách sản xuất và phát triển của Discovery Networks khu vực châu Á-Thái Bình Dương đánh giá cao 4 bộ phim của Việt Nam: “Mỗi bộ phim tài liệu đều thể hiện được những ý tưởng độc đáo lồng vào những câu chuyện cụ thể về sự chuyển biến ở Việt Nam thời kỳ đô thị hóa dưới nhãn quan của chính người Việt”. Phản ứng của người xem đa phần là lời khen, song nhiều người vẫn còn băn khoăn ở nội dung của một số bộ phim, chẳng hạn trong phim “Những chiến binh chống tắc đường” nhiều khán giả dị ứng với cách dùng các sinh viên tình nguyện để chắn đường trong một phương án chống ùn tắc. Sự khen chê là điều dễ hiểu vì không tác phẩm nào có thể chiều lòng tất cả mọi người, điều quan trọng là 4 bộ phim đã gây được sự chú ý rộng rãi của người xem trên toàn cầu.

2. Phim tài liệu từ trước đến nay luôn là thế mạnh của điện ảnh Việt Nam do đặc trưng phản ánh khách quan hiện thực của phim tài liệu phù hợp với tinh thần tả thực của nghệ thuật Việt Nam. Phim tài liệu là thể loại phi hư cấu nên dễ “tha hóa” thành những thước phim nhàn nhạt, vô thưởng vô phạt. Một bộ phim tài liệu hay là phải phát hiện một mâu thuẫn hoặc một xung đột đằng sau câu chuyện đời sống bình dị đang tiếp diễn. Ví dụ, bộ phim “Câu chuyện cải táng” về bản chất là giới thiệu một phong tục cải táng quen thuộc với người Việt Nam nhưng lại vô cùng kì dị với những nước ngoài. Song, bộ phim còn phản ánh những quan niệm của những người khác thế hệ. Chị Mai-người con dâu kể lại mong ước của bố chồng lúc sinh thời muốn được cải táng vì hỏa táng sẽ khiến cụ “nóng trong người”; còn chị Mai lại tâm sự, bản thân chị sau này chỉ muốn hỏa táng để tránh sự đau buồn cho người còn sống và những điều phiền toái khác của lễ cải táng. Đồng thời, bộ phim còn được lồng vào sự vui buồn nghề nghiệp của những công nhân bốc mộ khi lễ cải táng ngày một ít đi. Như vậy, muốn tạo ra sự mâu thuẫn và xung đột, bộ phim cần phải tạo dựng ra nhiều tuyến nhân vật, nhiều cách kể chuyện… xoay quanh câu chuyện về lễ cải táng.

Đó mới chỉ là nội dung, để có thể được phát sóng trên kênh Discovery, về phần hình thức và kĩ thuật cũng phải đạt các tiêu chuẩn mà Discovery đề ra ví dụ như: quay phim chuẩn HD, âm thanh stereo, tách, thậm chí thu đồng bộ. Phỏng vấn một nhân vật 2-3 lần cùng một câu hỏi…

Discovery không áp đặt mà chỉ trao đổi với các nhà làm phim, nhất là trong cách tiếp nhận hiện thực để nhà làm phim thỏa sức sáng tạo. Đơn cử như phim “Những chiến binh chống tắc đường”, đạo diễn Phan Duy Linh đã chọn âm nhạc nhẹ nhàng và hơi nghịch nghịch tạo nên cảm xúc ngạc nhiên và hài hước trong cảnh những người khách du lịch nước ngoài tìm cách sang đường ở phố cổ Hà Nội; qua đó, giúp một đề tài chính luận trở nên gần gũi với người xem hơn.

Với một quy trình chuyên nghiệp như trên, dễ hiểu vì sao các bộ phim phát sóng trên kênh Discovery ít khi bị nhận lời chê trách. Từ kinh nghiệm làm phim với kênh Discovery có thể hy vọng chất lượng phim tài liệu Việt Nam trong thời gian tới cũng sẽ được nâng lên, chiếm lĩnh những đỉnh cao nghệ thuật mới.

HÀM ĐAN

Thứ Ba, 24 tháng 5, 2011

NHÌN LẠI CANNES 2011: CÁI MỚI LÊN NGÔI

Từ lâu, nhiều người đã thử so sánh giá trị giữa tượng vàng Oscar (Mỹ) và Cành cọ vàng Cannes (Pháp). Việc làm đó hoàn toàn vô bổ; đơn giản, hai giải thưởng này có những tôn chỉ và mục đích khác nhau.

Oscar nổi tiếng hơn Cannes vì luôn hướng đến những bộ phim dễ hiểu, thời sự, đôi khi thiên về kĩ xảo làm “sướng” mắt; vì vậy, thỉnh thoảng, có phim đoạt giải Oscar khá dễ dãi “mua vui” chốc lát mà không ám ảnh người xem. Là một giá trị khác, Liên hoan phim (LHP) Cannes chấp nhận mọi khuynh hướng, song thường vinh danh những bộ phim giàu tính nghệ thuật hoặc có tính đổi mới. Tôn chỉ đó có thể được minh họa qua lời của ngài chủ tịch LHP Gilles Jacob: “Điều quan trọng không phải là thể loại của tác phẩm mà chính là góc nhìn của người thực hiện, để chuyển tải một thông điệp”. Với sức hút riêng biệt, không khó lý giải khi hàng triệu người đến thành phố biển miền Nam nước Pháp để được xem những bộ phim cần sự suy tư trong thưởng thức, rồi in sâu vào trí nhớ một khoái cảm… vừa sướng vừa khổ!

Cannes 2011 là một kỳ LHP xuất hiện nhiều nét mới. Hơi buồn một chút khi sự kiện mới mẻ đầu tiên lại là một vụ xì-căng-đan, đạo diễn Đan Mạch Lars Von Trier-từng đoạt Cành cọ vàng, đã trở thành đạo diễn đầu tiên phải rời LHP trước lễ trao giải sau khi ông tuyên bố hưởng ứng chủ trương bài Do Thái của Hitler. Một sự kiện kém vui khác là bộ phim võ thuật Nhất đại tôn sư (The grandmasters) của “thi sĩ điện ảnh” Vương Gia Vệ (Hồng Kông, Trung Quốc)-đạo diễn của những phim lãng mạn, đã không kịp hoàn thành khiến Cannes 2011 thiếu vắng điện ảnh Hoa ngữ, mất đi sự đa dạng và phong phú của LHP.

Dù có những chuyện buồn, Cannes 2011 vẫn là kỳ LHP đổi mới bởi lần đầu áp dụng mô hình 1/3 cho 20 bộ phim tranh giải Cành cọ vàng: đạo diễn từng đoạt giải-các đạo diễn có tiếng-các đạo diễn trẻ; thay cho phương thức 50-50, tức là nửa các tên tuổi lớn và nửa các tài năng trẻ.

Trong số các phim của các đạo diễn trẻ, có 3 đạo diễn lần đầu tiên có phim được tuyển chọn là Maiwenn (Pháp), Julia Leigh (Úc), Markus Schleinzer (Áo). Và khá bất ngờ khi phim “Poliss” (biến âm “police”-cảnh sát) của nữ đạo diễn 35 tuổi Maiwenn đã giành Giải của Ban giám khảo. Ngoài Maiwenn, khá nhiều người được vinh danh Cannes 2011 mới đạt đến độ chín của tài năng và đều lần đầu được đạt được vinh quang như: đôi diễn viên xuất sắc nhất là nam diễn viên Jean Dujardin (39 tuổi) và cô đào nóng bỏng Kirsten Dunst (29 tuổi), Nicolas Refn giành giải Đạo diễn xuất sắc vào tuổi 41 tuổi… Có thể nói, Cannes 2011 đã vinh danh về một thế hệ làm phim mới.

Niềm vui của người này lại là nỗi buồn kẻ khác, trường hợp lỗi hẹn đáng tiếc nhất là tài tử Mỹ Brad Pitt. Sau khi kiếm bộn tiền và nổi như cồn với các vai diễn anh hùng cơ bắp trong phim Ông bà Smith hay Troy…, B. Pitt chuyển sang đóng các vai đòi hỏi chiều sâu diễn xuất như phim Trường hợp dị thường của Benjamin Button (2008). B.Pitt đã diễn xuất trên mức chờ đợi và đạt đến trình độ thượng thừa trong phim Cây đời (The tree of life, 2011). B. Pitt hẳn đã giành giải Nam diễn viên xuất sắc nếu Jean Dujardin (phim Nghệ sĩ) không hiện diện trong vai diễn viên hết thời George Valentin cùng với thể loại phim câm đi vào cuối mùa. Jean Dujardin đã vào một vai cực khó khi sử dụng ngôn ngữ hình thể để chuyển tải nội dung của… phim câm đen trắng! Tài tử Pháp diễn xuất thăng hoa đến nỗi dù ai có tiếc cho tài tử Mỹ cũng khó có thể cất lời bào chữa.

Tiếc nuối không kém là trường hợp hai bộ phim được dư luận ca ngợi là Cảng Havre (đạo diễn Kaurismaki) và Chúng ta cần nói về Kevin (đạo diễn Lynne Ramsay). Hai bộ phim không đoạt giải với lý do… trùng thông điệp với những bộ phim đã đoạt giải các năm trước. Cảng Havre là câu chuyện của những người nhập cư với thông điệp hướng tới sự đại đồng giống với thông điệp phim Lớp học (Cành cọ vàng 2008). Phim Chúng ta cần nói về Kevin đề cập đến sự lệch lạc hành vi của trẻ em xuất phát từ những chấn thương tâm lý giống với phim Dải băng trắng (Cành cọ vàng 2009).

Dẫu vậy, ban giám khảo cũng đã hoàn thành nhiệm vụ khi trao giải Cành cọ vàng cho bộ phim đáng chờ đợi nhất và cũng xứng đáng nhất: Cây đời (đạo diễn Terrence Malick). Đáng chờ đợi vì dự án bộ phim đã thai nghén trong chừng… 40 năm. Sự chờ đợi còn tăng lên khi đạo diễn phim là một con người kì lạ. Suốt 40 năm làm phim, Terrence Malick chỉ làm đạo diễn 5 phim. Mỗi bộ phim của ông được đánh giá là kiệt tác, là dấu mốc đáng nhớ của điện ảnh, và Cây đời cũng không phải là ngoại lệ. Báo Libération (Pháp) phải thốt lên: “10 phút đầu đủ để nhớ suốt đời… Một bộ phim ngoại hạng”.

Bộ phim Cây đời kể về cuộc sống thường ngày của một gia đình trung lưu tại Hoa Kỳ những năm 1950. Người cha (ông O’ Brien) do Brad Pitt thủ vai có tính cách gia trưởng, luôn bị ám ảnh về sự thành đạt của ba đứa con trai. Vợ ông do Jesssica Chastain đóng lại hiền hậu, luôn tìm cách động viên các con. Jack khi lớn do diễn viên kì cựu Sean Penn đóng vai, thường xuyên tra vấn về quá khứ của tình thương lẫn sự nghiêm khắc. Tất cả những sinh hoạt của gia đình ông O’ Brien được đan xen vào trong khung cảnh của sự ra đời của Trái đất, sự xuất hiện của sự sống và sự tiến hóa...

Bộ phim phản ánh một đề tài cũ nhưng Terrence Malick đã có những cách biểu đạt mới mẻ, khiến người ta có cảm tưởng bộ phim như là một luận văn triết học bằng hình ảnh về sự sống của riêng Terrence Malick-cựu sinh viên triết Đại học Harvard. Ngoài ra, Cây đời đạt đến sự mới mẻ đáng kinh ngạc xuất phát từ cách làm phim kì lạ. Giống như các phim của Vương Gia Vệ, phim Cây đời không đi theo một kịch bản sẵn mà vừa quay phim vừa viết dần. Mỗi cảnh quay chỉ diễn hai lần để đạt đến lối diễn tự động, để diễn viên bộc lộ hết bản năng tiềm ẩn. Các yếu tố khác như âm nhạc và hình ảnh được Terrence Malick trau chuốt đến tận lúc… mang tới trình chiếu tại LHP!

Khi những giải thưởng đã được trao, Cannes 2011 cũng kết thúc. Những giá trị truyền thống khởi từ 64 năm trước vẫn được duy trì, đồng thời những nét mới cũng đã xuất hiện. Vế sau mới là điểm nhấn khiến Cannes 2011 trở thành một kỳ LHP đáng nhớ.

HÀM ĐAN


Thứ Ba, 17 tháng 5, 2011

CHẤT LƯỢNG PHIM TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM: "BỆNH" SẼ TÁI PHÁT!

Thời gian gần đây, dư luận đã lên tiếng về việc chất lượng phim truyền hình Việt Nam nhất là phim chiếu vào “giờ vàng” đi xuống. Có thể xem, quy trình sản xuất chưa chuyên nghiệp và việc quản lý chất lượng phim truyền hình còn nhiều bất cập, là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nói trên.

“Xây nhà từ nóc”

 
Ngay cả những đơn vị nhà nước được đầu tư làm phim truyền hình chuyên nghiệp như Trung tâm sản xuất phim truyền hình Việt Nam (VFC) hay Hãng phim truyền hình TP Hồ Chí Minh (TFS) dù muốn sản xuất ắt cũng phải “đầu hàng” trước đề tài lịch sử thời trung đại; bởi thiếu những cơ sở trang thiết bị tối thiểu phục vụ cho việc sản xuất. Đầu tiên, trường quay không có nên dễ nhận thấy các phim lịch sử trung đại ở ta không có đại cảnh để phô diễn cung điện, đền đài hoành tráng, cùng lắm chỉ lấy bối cảnh không gian một căn phòng. Thứ nữa, trang phục thời trung đại không được thiết kế chuyên nghiệp mà có cảm tưởng đoàn làm phim đi mượn từ đoàn chèo nào đó.

Thiếu thốn là vậy song vẫn có nhà sản xuất vẫn “liều mình” bỏ tiền để sản xuất những phim cổ trang như bộ phim Anh chàng vượt thời gian. Bộ phim phát sóng vào 21 giờ vào thứ 2,3 và 4 hàng tuần trên kênh VTV3, song do chất lượng kém đã dừng phát sóng sau khi phần 1 kết thúc. Chưa bàn đến các nguyên nhân xa xôi dẫn đến danh hiệu “thảm họa phim Việt” của bộ phim, ngay đến yếu tố đầu tiên quyết định một phần chất lượng của bộ phim là kịch bản đã không được đầu tư chu đáo dẫn đến nội dung nhạt nhẽo. Đặc biệt là tập 7-tập phim bị khán giả chê hết lời, sơ sài đến khó tin. Theo lời của diễn viên tham gia trong phim là Hứa Vĩ Văn tiết lộ trên báo chí, kịch bản tập phim dài 45 phút này chỉ có... 7 trang giấy!

Một bộ phim khác cũng bị khán giả chê nhiều hơn khen là bộ phim Xin thề anh nói thật (phát sóng trên VTV1). Bộ phim này khá “dễ” thực hiện bởi bối cảnh cuộc sống đương đại, nhưng bộ phim vấp phải những khiếm điểm sơ đẳng. Kịch bản kém chất lượng với những tình huống giả tạo và lời thoại ngô nghê. Các nhà sản xuất phim đã lựa chọn các “sao” có ngoại hình đẹp hòng “câu” khán giả nhưng diễn xuất của những diễn viên không chuyên quá gượng gạo. Nhà phê bình điện ảnh Lệ Bình đánh giá: “Đáng lẽ bộ phim phải đổi tên thành Xin thề anh nói… nhảm. Việc bộ phim lấy bối cảnh một ngân hàng nổi tiếng (như một kí kết) đã biến nó thành thứ quảng cáo dài tập”.

Có thể thấy xem ngành sản xuất phim truyền hình Việt Nam đang “xây nhà từ nóc” do chú trọng sản xuất mà không đi liền với đầu tư cho nhân lực và trang thiết bị khiến chất lượng phim truyền hình không thể đi lên.

Lỗi quản lý!

Luật Điện ảnh và sau đó là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện ảnh (có hiệu lực từ ngày 1-10-2009) cho phép xã hội hóa sản xuất phim truyền hình. Gần một năm sau, khoản 4 điều 2 của Nghị định 54/2010/NĐ-CP ban hành ngày 21-5-2010 do Thủ tướng Chính phủ ký quy định: “… phim Việt Nam đạt ít nhất 30% trong tổng số phim chiếu tại rạp và đạt ít nhất 40% trong tổng số phim phát sóng trên hệ thống truyền hình”.

Các điều luật nói trên thực sự tạo một “cú hích” cho một nền điện ảnh chuyên nghiệp dẫn đến sự xuát hiện của hơn 30 hãng phim tư nhân như: Lasta, M&T Pictures, BHD, HK Films, Kiết Tường, Đông A, Chánh Phương, Phước Sang... chen nhau chia phần “miếng bánh” quảng cáo. Theo như bảng báo giá trong năm 2011 của Trung tâm quảng cáo và dịch vụ truyền hình (TVAD) thì một đoạn quảng cáo dài 30 giây phát trước khi bộ phim được trình chiếu trên kênh VTV3 vào 21 giờ có giá 90 triệu đồng, cũng đoạn quảng cáo đó nếu phát xen giữa bộ phim vào ngày thứ 5 và 6 trên VTV3 thì giá là 105 triệu đồng. Làm phim truyền hình có thể xem là lĩnh vực hốt bạc. Đồng thời, các bộ phim muốn lên sóng thì phải cam kết bằng đoạn quảng cáo. Đạo diễn Phước Sang từng than thở: “Khán giả la ó là chuyện của khán giả. Khán giả la ó nhưng nếu nhà đài thấy phim của anh có được 21 spot (đoạn) quảng cáo mỗi tập là ông ấy cho làm tiếp. Còn khán giả có khen phim anh tốt đến thế nào mà mỗi tập chỉ có 10 spot quảng cáo thì nhà đài cũng chịu. Bi kịch!”

Theo đạo diễn, PGS-TS Trần Duy Hinh: “Các đơn vị xã hội hóa chỉ chạy theo lợi nhuận nên sản xuất phim nhanh để phát sóng chứ không quan tâm đến tính nghệ thuật của phim nên việc nhiều phim chất lượng thấp ra đời ra điều đương nhiên. Song, phim dở vẫn có thể ngăn chặn nếu những nhà quản lý kiên quyết loại bỏ những bộ phim kém chất lượng ngay từ khâu kịch bản nhưng đáng tiếc họ thiếu cái “tâm” cần có”.

Nhận xét của đạo diễn, PGS-TS Trần Duy Hinh có thể được chứng thực qua lời “tự thú” trên báo chí của đạo diễn Đỗ Thanh Hải-thành viên hội đồng duyệt kịch bản phim Anh chàng vượt thời gian: “Về đề cương kịch bản và kịch bản chi tiết 5 tập đầu của phim này tôi thấy ổn...”. Vậy, suy ra, ông Hải đã không xem trọn kịch bản của bộ phim, nhất là là tập 7 (chỉ có 7 trang giấy) để rồi vẫn “OTK” một kịch bản nhạt nhẽo. Ở đây, không bàn đến trình độ thẩm định mà là tinh thần trách nhiệm của những người quản lý đang đi xuống tỉ lệ thuận với chất lượng bộ phim được lên sóng.

Nói đi cũng cần nói lại, làm phim truyền hình không thể “đều hàng”, nghĩa là trong hàng chục bộ phim sẽ có phim hay, phim dở; thậm chí, ngay trong một bộ phim hay cũng sẽ có tập phim chất lượng xoàng. Nhưng sự tồn tại của những bộ phim “thảm họa” thời gian qua do nguyên nhân chủ quan, hoàn toàn có thể làm tốt hơn. Và một khi, chưa khắc phục được hai nhược điểm nói trên, các bộ phim “thảm họa” vẫn sẽ tiếp tục xuất hiện “hành hạ” người xem y như một căn “bệnh” thể nào rồi cũng sẽ tái phát!

HÀM ĐAN

Thứ Sáu, 8 tháng 4, 2011

ĐỪNG SỢ "BI"! (REVIEW PHIM "BI, ĐỪNG SỢ!")


Sau một thời gian chu du khắp các LHP thế giới như Cannes (Pháp), Hồng Kông (Trung Quốc), Stockholm (Thụy Điển)… và gặt hái những giải thưởng uy tín, bộ phim Bi, đừng sợ! của đạo diễn Phan Đăng Di chính thức ra mắt khán giả trong nước vào cuối tháng 3 vừa qua. Ngay sau khi bộ phim được trình chiếu đã nổ ra một cuộc tranh luận xung quanh nội dung bộ phim và đặc biệt là những cảnh “nóng”.

Xét về thể loại, bộ phim Bi, đừng sợ! thuộc dòng phim hiện thực tâm lý. Phim chỉ kể lại những thời khắc sống thường nhật của cậu bé Bi (Phan Thành Minh thủ vai) với những người thân bao gồm: bố (diễn viên Hà Phong), mẹ (diễn viên Kiều Trinh), người cô muộn chồng làm nghề giáo viên (diễn viên Hoa Thúy), bà vú (NSƯT Mai Châu) và ông nội (NSND Trần Tiến) đang mắc bệnh mới từ nước ngoài về.

Nếu chỉ bám sát vào hiện thực thì Bi, đừng sợ! sẽ không khác có gì đáng xem, điều độc đáo của bộ phim chính là kĩ thuật tự sự. Nội dung phim được kể theo thì hiện tại tiếp diễn, không có một chút hồi tưởng về dữ kiện trong quá khứ (thậm chí cả lí lịch nhân vật!) giúp khán giả có thể tự giải mã tâm lý nhân vật theo quan hệ nhân quả. Chẳng hạn, phim chỉ cho người xem biết bố Bi có một công việc ổn định, hay la cà ở quán bia, anh ta lãnh cảm với vợ và dửng dưng với cả người cha đang có bệnh, song lại có tình cảm cuống nhiệt lạ thường với một cô gái làm nghề gội đầu. Người xem phải chấp nhận anh ta là người “máu lạnh” mà không biết nguyên nhân nào dẫn anh ta trở thành một con người vô cảm. Có thể anh ta thiếu tình thương của bố nên khi ông bố trở về anh ta vẫn cứ dửng dưng? Phải chăng cuộc hôn nhân của anh ta chỉ là sự sắp đặt mà không hề có tình yêu? Thậm chí, có thể vì vợ anh ta đã từng “lầm lỡ” trong quá khứ khiến anh ta lãnh cảm với vợ?

Sự khó hiểu của bộ phim với khán giả còn được đẩy cao ở chuỗi hành động của người cô muộn chồng làm nghề giáo viên. Cô được giới thiệu một anh chàng chủ thầu xây dựng khỏe mạnh và quyết định chóng vánh sẽ lấy anh ta. Dù chuẩn bị cưới, cô lại có khao khát tình dục trong tâm tưởng với nam sinh đẹp trai và cao lớn (“hotboy” Huỳnh Anh thủ vai) nơi mình đang dạy học. Chính ở tình cảm “nhập nhằng” của người cô, “phe” chê phim Bi, đừng sợ! có lý khi cho rằng phim đã bôi đen hiện thực, đưa nhiều cảnh “nóng” để câu khách... Những lý lẽ phê phán tưởng đúng nhưng lại chưa thuyết phục. Những người phê phán đã nhầm lẫn giữa viêc cảnh “nóng” là mục đích hay là phương tiện diễn đạt của bộ phim. Nếu cảnh “nóng” là mục đích thì bộ phim đích thực là “phim cấp ba”, song phim Bi, đừng sợ! mượn cảnh “nóng” là phương tiện biểu đạt ẩn ức tính dục phức tạp. Ai cũng biết ở mọi nơi trên thế giới không riêng gì Việt Nam, chuyện tình cảm thầy trò không được khuyến khích, nhất lại là cô giáo có tình cảm với nam sinh lại càng là một điều cấm kị. Nó như một “ba-ri-e” ngăn cấm người cô “vượt giới hạn” với nam sinh mà cô có tình cảm. Điều này khiến cô bị giằng xé giữa việc lấy chồng để yên bề gia thất với những khao khát tính dục thầm kín. Nghệ thuật không chỉ có tô hồng tôn vinh con người, nghệ thuật còn có nhiệm vụ khám phá những mảng tối con người để nhìn nhận con người một cách toàn diện. Diễn đạt một cách tinh vi bề sâu của góc khuất tâm lý không dễ thể hiện như vậy, Bi, đừng sợ! nghiễm nhiên là một phim nghệ thuật đích thực hiếm hoi của nước ta những năm gần đây. Nhưng vì Bi, đừng sợ! diễn tả cái bi kịch của con người nên khán giả vẫn chưa quen mà đâm ra sợ một bộ phim có nội dung chủ yếu là cái “bi”.

Với cách biểu đạt lạ thường, lẽ dĩ nhiên nhiều khán giả trong đó có cả những nhà phê bình cho rằng bộ phim mô tả hiện thực theo kiểu tự nhiên chủ nghĩa. Hầu như ai xem bộ phim này đều có cảm giác phim chỉ ghi chép sinh hoạt đời thường và chêm vào các cảnh “nóng” mà không có sáng tạo nào đặc biệt. Nhưng thực ra, đạo diễn Phan Đăng Di đã phải dụng công để sử dụng một hệ thống các biểu tượng khiến bộ phim tự nhiên như là... phim tài liệu. Rõ rệt nhất là các biểu trưng của nước xuyên suốt bộ phim. Từ cây nước đá ở thể rắn, đến thể lỏng khi tan chảy và thể hơi là tượng trưng cho giai đoạn phát triển của của một người đàn ông. Ngay cả việc bố Bi uống bia (cũng là một dạng nước!) liên tục không chỉ biểu đạt “nghĩa đen” cho lối sống bê tha mà thực ra ngầm thể hiện nỗi thèm khát sự mới mẻ trong cuộc sống. Chính nhờ hệ thống biểu tượng phong phú trên khiến bộ phim trở nên đa nghĩa-đây là một trong những yếu tố quyết định cho tính nghệ thuật của bộ phim.

Điều đáng tiếc của bộ phim là cái kết của bộ phim không nhất quán với nội dung trước đó. Cái kết bộ phim là cảnh giỗ đầu của ông nội Bi. Bố Bi thắp hương cúi lạy cha như là sự tạ lỗi, người cô đưa chống sắp cưới ra mắt họ hàng... Cái kết của phim ngả sang một cái kết có hậu (happy ending) mâu thuẫn với những điều khác thường trước đó. Phim có thể kết thúc ở cảnh đám ma ông nội Bi trước đó một năm, đoàn người đưa tang cúi xuống đất, chỉ có cậu bé Bi vẫn ngược mắt lên nhìn máy bay thì sức ám ảnh của bộ phim sẽ lưu lại nhiều hơn. Một điều đáng tiếc nữa là bộ phim được nhìn dưới góc độ của người kể chuyện là một người trưởng thành chứ không phải bé Bi khiến bộ phim mất những cái nhìn trẻ thơ khác lạ.

Song điều đáng tiếc nhất của bộ phim là khi trình chiếu rộng rãi bộ phim đã bị cắt đi những cảnh “nóng”. Việc các cơ quan chức năng cắt cảnh “nóng” ở thời điểm này có thể xem là một việc làm đúng đắn. Vì, đáng buồn, cụm từ “bi đừng sợ cảnh nóng” cho kết quả tìm kiếm nhiều nhất trên mạng. Chứng tỏ, đa số xem phim chỉ chăm chăm xem cảnh “nóng” để thỏa mãn nhu cầu giải tri thấp kém mà không tìm cách xem trọn vẹn bộ phim để thưởng thức hết tinh túy nghệ thuật nhằm nâng cao nhận thức cái đẹp. Hiện thực buồn đó mới là một điều đáng sợ!

HÀM ĐAN
(Viết bài này xong mệt hơn làm tình:))

Thứ Bảy, 26 tháng 3, 2011

ELIZABETH TAYLOR - MỘT CUỘC ĐỜI TRỌN VẸN

1 giờ 30 phút ngày 23-3 vừa qua, huyền thoại điện ảnh Hollywood Elizabeth Taylor qua qua đời tại Trung tâm Y tế Cedars-Sinai ở Los Angeles (Mỹ). Cái chết của “huyền thoại mắt tím” không làm nhiều người bất ngờ bởi từ tháng 2, bà đã phải nhập viện này để điều trị chứng suy tim xung huyết, và nhiều năm trước sức khỏe của bà suy giảm nghiêm trọng khiến bà phải ngồi xe lăn mỗi khi di chuyển. Nhưng ngay sau khi thông tin Elizabeth Taylor qua đời, các nhân vật nổi tiếng này đã chia sẻ sự tiếc nuối trên các trang mạng xã hội; trên khắp các phương tiện truyền thông cũng tràn ngập hình ảnh của Elizabeth Taylor.

Ngôi sao sáng trong thế hệ vàng

Elizabeth Rosemond Taylor (còn được gọi là Liz Taylor) sinh ngày 27 tháng 2 năm 1932 tại Hampstead, London, Anh, là con thứ hai của Francis Lenn Taylor (1897–1968) và bà Sara Viola Warmbrodt (1895–1994), đều là người gốc bang Kansas (Mỹ). Dù mang quốc tịch Anh nhưng cha mẹ Taylor lại là những người Mỹ từng làm nghề buôn tranh nghệ thuật ở St.Louis, Missouri. Ông Franchis đến London để mở một phòng trưng bày tại đây. Người mẹ là diễn viên kịch nhưng giải nghệ sau khi lấy chồng.

Có thể nói, Elizabeth Taylor sinh ra để làm diễn viên điện ảnh. Thừa hưởng vẻ đẹp từ người mẹ diễn viên kịch, ngay từ khi 10, vẻ đẹp của Elizabeth đã được phát hiện và được giao một ai trong bộ phim There’s one born every minute (1942) của Hãng phim Universal với mức thù lao 100 USD/tuần. Ai cũng hiểu vẻ đẹp quan trọng với người diễn viên bởi nhiều khán giả đến rạp chỉ thích những người đẹp diễn xuất, song nếu không có tài năng thì diễn viên xinh đẹp cũng chỉ là “búp bê” tô điểm cho bộ phim mà sẽ chẳng để lại ấn tượng nào về diễn xuất. Thật may, ở Elizabeth Taylor hội tụ cả hai yêu tố trên. Hai năm sau, Taylor được nhận vai chính đầu tiên trong phim National Velvet. Bà thể hiện vai Velvet Brown, đồng diễn với Mickey Rooney. Bộ phim cực kì thành công về mặt doanh thu, hơn 4 triệu USD và đã làm thay đổi cuộc đời Taylor. Bà trở thành ngôi sao nhí sáng giá của MGM và được kí hợp đồng dài hạn với mức lương được nâng lên tới 30.000 USD/năm. Nghiệp diễn của bà kéo dài tới tận năm 2001 với 76 bộ phim nhựa, truyền hình, lồng tiếng phim hoạt hình. Dĩ nhiên, không phải vai diễn nào của bà cũng xuất sắc và làm cho bộ phim trở nên kinh điển bởi điện ảnh là nghệ thuật tổng hợp mà diễn xuất của diễn viên dù quan trọng nhưng không phải là tất cả. Song với những vai diễn ấn tượng trong gần 10 bộ phim kinh điển với 41 giải thưởng điện ảnh lớn công với các hoạt động từ thiện bà đã nhận các huân huy chương như Bắc đẩu bội tinh (Pháp), tước Quý bà Đế chế Anh (DBE), Huy chương Công dân danh dự của tổng thống Mỹ… đủ để bà bước vào ngôi đền huyền thoại của những người hoạt động nghệ thuật.

Thời kỳ đỉnh cao sự nghiệp của Liz Taylor là vào khoảng những năm 1950 - 1960. Khi đó, bà là nữ diễn viên được trả thù lao cao nhất Hollywood, cũng được xem là người phụ nữ đẹp nhất hành tinh. Taylor bắt đầu trở thành siêu sao của MGM khi nhận được đề cử Oscar nữ chính trong một loạt phim như: Raintree County (1957); Cat on a Hot Tin Roof (1958); và Suddenly, Last Summer (1959). Năm 1960, với vai chính một cô gái yêu một người đàn ông có vợ và chết vì tai nạn giao thông sau đó trong BUtterfield 8, lần đầu tiên Liz Taylor đoạt tượng vàng Oscar vai nữ chính, đưa sự nghiệp của bà tiến đến đỉnh cao. Năm 1962, Taylor lập kỷ lục về giá cát-sê với mức thù lao lên đến 1 triệu USD cho vai nữ hoàng Cleopatra trong bộ phim cùng tên. Có thể nói, đây là mức cát-sê kỷ lục đầu tiên của Hollywood vào thời bấy giờ. Đến năm 1966, Taylor lại lần thứ hai bước lên bục nhận giải Oscar nữa với vai diễn người phụ nữ đanh đá trong phim Who is Afraid of Virginia Woolf?. Liz Taylor chính thức giã từ màn bạc đỉnh cao vào năm 1968 với phim Secret Ceremony. Chính quãng thời gian 20 năm đỉnh cao này, với khả năng nhập vai nhiều nhân vật, khả năng diễn xuất xuất sắc ở từng nụ cười, ánh mắt khiến khán giả nhiều thế hệ không thể nào quên Liz Taylor như là ngôi sao sáng của thế hệ vàng Hollywood như Audrey Hepburn, Ingrid Bergman, Marilyn Monroe… và bà được xếp thư 7 trong số 25 nữ minh tinh điện ảnh Mỹ trong suốt thế kỷ XX do Viện phim Mỹ bầu chọn.

Đời tư sóng gió

Cuộc đời màn bạc của Liz Taylor đã được xem là sôi động, nhiều thăng trầm thì đời tư của Liz Taylor có thể xem là sóng gió nhất so với các ngôi sao làng giả trí từ cổ chí kim. Trong cuộc đời mình, Liz Taylor đã kết hôn 8 lần với 7 người chồng khác nhau. Một phần do bà quá đẹp và có quá nhiều người đàn ông giàu có điển trai vây quanh bởi đôi mắt phớt tím mộng mơ, đa tình, phần nữa do bà sống theo bản năng.

Liz Taylor kết hôn lần đầu khi mới 18 tuổi. Người chồng đầu tiên của bà là chàng đại gia 23 tuổi-thừa kế của tập đoàn khách sạn Hilton, Conrad Hilton Jr-ông này chính là người bác của tiểu thư Paris Hilton. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân vội vàng diễn ra rất ngắn ngủi, trong vòng chưa đầy 9 tháng (6-5-1950 / 29-1-1951).

Hơn một năm sau thất bại của cuộc hôn nhân đầu, Liz tìm thấy tình yêu bên người bạn, tài tử người Anh Michael Wilding. Họ chuyển dần từ tình bạn sang tình yêu và một năm sau ngày cưới, họ hạnh phúc chào đón sự ra đời của con trai đầu lòng-Michael. Christopher, con trai thứ hai của Liz và Michael, cất tiếng khóc đầu tiên hai năm sau đó. Tuy nhiên sau 5 năm chung sống bên nhau (21-2-1952 / 26-1-1957), cả hai ly hôn vì không còn tìm được tiếng nói chung.

Nhà sản xuất phim Mike Todd cầu hôn Liz chỉ vài ngày sau khi bà chia tay Michael Wilding. Hai người tổ chức chính thức là vợ chồng vào ngày 2-2-1957. Kết quả tình yêu của họ là cô con gái Liza, chào đời vào mùa hè năm 1957. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân này của Liz lại kết thúc rất bi kịch khi Mike qua đời trong một tai nạn máy bay vào năm 22-3-1958.

Đau buồn vì cái chết của Mike Todd, Liz tìm nguồn động viên bên ca sĩ Eddie Fisher, bạn thân của người chồng quá cố. Lúc này Eddie cũng đã kết hôn với ca sĩ Debbie Reynolds. Elizabeth bị coi là kẻ thứ ba. Sau này, bà viết trong hồi ký: “Tôi thực sự đau khổ khi xem lại những bức ảnh ngày đó. Họ chú thích tôi là một kẻ cướp chồng người khác”. Liz đã rất cố gắng để duy trì cuộc hôn nhân với Eddie.

Nhưng 5 năm sau, chính bà là người kết thúc nó để ngã vào vòng tay Richard Burton, người bạn diễn trong phim Cleopatra. “Khi gặp ông ấy trên trường quay, tôi đã yêu ngay lập tức và từ đó tôi chỉ yêu ông ấy mà thôi”, Liz nói về mối tình sét đánh với Richard Burton, bạn diễn trong bộ phim Cleopatra. Lúc đó Liz vẫn là vợ của Eddie Fisher và bà ngay lập tức ly dị với Fisher rồi 9 ngày sau đó kết hôn với Burton. Mối tình Taylor-Burton đã trở thành chủ đề nóng hổi của báo chí thời đó trong một thời gian dài. Vì chuyện tình cảm của hai diễn viên chính mà sau đó bộ phim bị kéo dài thời gian quay, cát-xê của Liz tăng lên 4 triệu USD. Cleopatra có kinh phí 44 triệu USD (tương đương 287 triệu USD thời nay), vẫn đứng trong danh sách những bộ phim đắt đỏ nhất mọi thời đại. “Tôi luôn thừa nhận rằng mình không thể kiểm soát được tình cảm. Tôi cũng không thể biết được mình đã đến với Richard Burton như thế nào”, Liz viết trong hồi ký. Trong 10 năm bên nhau, mối quan hệ giữa Liz và Richard thường xuyên xảy ra những trận cãi vã nảy lửa. Cả hai quyết định li dị vào mùa hè 1974. Hơn một năm sau khi ly dị, Liz và Richard Burton tái hôn và lại chia tay nhau sau một năm sau. Khi Richard Burton qua đời vào năm 1984, Liz đã đau khổ tột cùng và suy sụp tinh thần. Bà thừa nhận rằng, Richard Burton vẫn luôn là người đàn ông mà mình yêu nhất trong cuộc đời.

Mùa đông 1976, huyền thoại Hollywood bước chân vào lĩnh vực chính trị khi kết hôn với nhà chính khách John Warner của Đảng Cộng hòa. Uy tín của Liz trong làng giải trí đã góp phần giúp John trở thành Thượng nghị sĩ vào năm 1979. Nhưng sau đó không lâu, mâu thuẫn lại xảy ra: “Anh ấy luôn bắt tôi phải mặc thế này, thế kia”, Liz tâm sự trên tờ People năm 2006. Do bất đồng quan điểm, Liz và John ly hôn sau 6 năm chung sống (4/12/1976 - 7/11/1982).

Người chồng cuối cùng của Liz là Larry Fortensky- một công nhân xây dựng. Không chỉ chênh lệch nhau về địa vị xã hội, Larry còn kém Liz tới 20 tuổi. Bất chấp dư luận, Liz kết hôn lần thứ 8. Tuy nhiên sau khi cưới, Larry bắt đầu trở nên lười biếng. Anh nghỉ học cao học, bỏ việc và ở nhà dựa dẫm vào bà vợ nổi tiếng. Cuộc hôn nhân cuối của Liz kéo dài trong 5 năm (6-10-1991 / 31-10-1996). Sau khi ly dị với Larry, Liz tuyên bố sẽ không bao giờ kết hôn lần nữa.

Những năm cuối đời, Liz Taylor phải thường xuyên chống chọi với đủ các loại bệnh nhưng bà duy trì hoạt động có ích cho xã hội vì thế bà luôn được mọi người yêu mến. Không chỉ có người phương Đông mới quan niệm “Thác là thể phách, còn là tinh anh”, mà người phương Tây cũng đánh giá cao những thành tựu trong sự nghiệp và tác động xã hội của những “ngôi sao”, qua đó vinh danh tên tuổi họ sau khi đã qua đời. Liz Taylor có lẽ là một trong những người xứng đáng nhất!

HÀM ĐAN

Thứ Ba, 1 tháng 3, 2011

OSCAR 2011: THÔNG ĐIỆP VỀ SỰ ĐỒNG CẢM

Bốn diễn viên giành giải Nam và nữ diễn viên chính và phụ xuất sắc nhất: Colin Firth, Melissa Leo, Natalie Portman, Christian Bale (từ phải sang trái). Ảnh: Reuters
(Viết bài gửi báo nhà xong nên mệt phờ ngủ như chết giấc, giờ mới dậy post bài. Hix)

Không có sự góp mặt của phim “bom tấn” nhưng lễ trao giải Oscar 2011 vẫn có sức hút mãnh liệt bởi đơn giản Oscar là giải thưởng điện ảnh lớn nhất và uy tín nhất thế giới. Người ta hồi hộp theo dõi Oscar không chỉ vì những cái tên xướng lên sẽ được vinh danh trong lịch sử mà còn muốn biết thông điệp nào của môn nghệ thuật thứ bảy sẽ được gửi ra với toàn thế giới.

Người ở đỉnh cao, kẻ đợi… lần sau

Lộng lẫy và xa hoa-những tính từ gắn liền với lễ trao giải Oscar; Oscar lần thứ 83 năm 2011 cũng không nằm ngoài ngoại lệ. Song, lễ trao giải Oscar còn gắn với tiếng cười mang tính giải trí. Lễ trao giải Oscar 2011 có thể hoàn hảo, hiểu theo nghĩa không có lỗi từ công tác tổ chức nhưng có lẽ đây là một trong những lễ trao giải nhạt cười nhất với cặp đôi dẫn chương trình là hai diễn viên Anne Hathaway và James Franco chỉ đạt ở mức “tròn vai”.

Oscar lần thứ 83 thực ra chỉ là cuộc chiến tay đôi giữa hai bộ phim The king’s speech (Diễn văn của nhà vua) và The social network (Mạng xã hội). Với những người ưa sự công bằng (đôi khi hơi cào bằng), lẽ ra Mạng xã hội phải giành được một trong hai giải thưởng quan trọng nhất là Phim hay nhất hoặc Đạo diễn xuất sắc nhất nhưng thực tế Diễn văn của nhà vua đã không cho Mạng xã hội một cơ hội nào. Hai giải thưởng còn lại mà Diễn văn của nhà vua giành được cũng rất quan trọng đó là Nam diễn viên chính xuất sắc nhất dành cho tài tử Colin Firth và Kịch bản gốc thuộc về nhà biên kịch David Seidler. Chiến thắng vang dội của Diễn văn của nhà vua lặp lại câu chuyện mấy năm gần đây khi phim giành nhiều Oscar thường thất bại tại Giải Quả cầu vàng được trao trước đó. Lí do rất đơn giản bởi Quả cầu vàng do Hiệp hội báo chí nước ngoài ở Hollywood (HFPA) bầu chọn với những phiếu bầu thường chịu ảnh hưởng bởi doanh thu và thị hiếu khán giả; riêng giải Oscar lại do 5.755 thành viên trên toàn thế giới (chủ yếu là người Mỹ) của Viện Hàn lâm khoa học và nghệ thuật điện ảnh Mỹ (AMPAS) bình chọn với “gu” phim đơn giản, có thông điệp sâu sắc và không nhất thiết phải là “sát thủ phòng vé”.

Khán giả có thể nuối tiếc cho đoàn làm phim Mạng xã hội, song có lẽ đoàn làm phim phải “ôm hận” nhất phải là Inception (Khởi đầu). Bộ phim thậm chí đã không đưa được đạo diễn C. Nolan và nam diễn viên chính là tài tử Leonardo DiCaprio có chân ở các đề cử. Dẫu Khởi đầu cùng giành nhiều tượng vàng nhất như Diễn văn của nhà vua song tất cả chỉ là những giải thưởng phụ; một thất bại “khó nuốt” bởi Khởi đầu xét công bằng là bộ phim hay với tính chất khoa học viễn tưởng nói về việc thâm nhập và đánh cắp bí mật trong giấc mơ với những quy tắc phức tạp. Nhưng biết làm sao được bởi “gu” phim và cũng là tiêu chí của Oscar hướng đến lại “vênh” với những ưu điểm của Khởi đầu.

Việc thất bại một hai lần ở một giải thưởng có tính cạnh tranh cao như Oscar không quá đáng buồn, tấm gương “có công mài sắt có ngày nên kim” gần nhất là “bông hồng nước Anh” Kate Winslet phải lần thứ 5 đề cử mới giành được Oscar lần thứ 81 (2009) cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong phim The Reader (Người đọc). Điều may mắn cho các thành viên đoàn làm phim Mạng xã hội và Khởi đầu là tuổi đời còn rất trẻ, cơ hội thể hiện lại tài năng vẫn còn rất nhiều.

Đơn giản mà sâu sắc

Nếu Oscar năm ngoái diễn ra trong bối cảnh cả thế giới oằn mình chống chọi với khủng hoảng kinh tế nên thông điệp Oscar mang tính chất thời sự đó là mỗi người cần vượt qua khó khăn hướng tới một cuộc sống trong tương lai tốt đẹp; thì Oscar năm nay trở lại với chủ đề quen thuộc và thông điệp không mới mẻ. Chủ đề các bộ phim giành nhiều đề cử ở Oscar 2011 không hẹn mà gặp lại đề cập đến sự cô đơn, tiêu biểu là hai bộ phim được cho là hay nhất: Diễn văn của nhà vua, Mạng xã hội.

Diễn văn của nhà vua là câu chuyện lịch sử về về vị vua George VI của nước Anh-người đứng đầu đất nước nhưng lại mắc tật nói lắp. Khi thế chiến thứ 2 nổ ra, dân chúng và cả những người thân cần tiếng nói của ông để an dân và vô hình trung nó tạo ra áp lực khiến ông trở nên cô đơn. Mạng xã hội là một câu chuyện đương đại kể về thiên tài Mark Zuckenberg-tỉ phú USD và là “nhà vua” của đế chế ảo: mạng xã hội lớn nhất thế giới Facebook. Nghịch lý trớ trêu là người có thể kết nối hơn 500 triệu người trở thành bạn bè lại không có nổi một người bạn thân nào, thậm chí còn làm rạn nứt quan hệ với những người cộng sự do không biết ứng xử trong những giao tiếp thông thường.

Với người bình thường gặp khó khăn về giao tiếp hoặc gặp một “sự cố” nào đó khiến họ rơi vào nỗi cô đơn như hai nhân vật trong phim thì thường sẽ rơi vào sự im lặng tuyệt đối và biến mình thành một “ốc đảo”. Nhưng với vị trí là những người của công chúng, hai nhân vật trong phim không thể trốn tránh khỏi những va đập với đời sống, nhưng nếu vua George VI đã được chia sẻ, được lắng nghe những nỗi niềm chôn giấu sâu kín qua đó vượt qua được tật nói lắp thì Mark Zuckenberg đến cuối phim vẫn là người cô đơn. Điều anh cần có lẽ vẫn là một người có thể chia sẻ những tâm tư của mình.

Vậy là, có thể rõ thông điệp năm nay mà giải Oscar muốn “tuyên truyền” là dẫu trong một thế giới hiện đại đầy ắp những phương tiện giao tiếp kéo con người lại gần với nhau nhưng sự đồng cảm thật sự để chia sẻ những tâm tư thì vẫn phải phụ thuộc vào chính bản thân mỗi người. Chỉ một khi có sự đồng cảm mới có khả năng xây dựng một thế giới đại đồng như con người hằng mơ ước. Oscar năm nay vinh danh những bộ phim đơn giản mà sâu sắc, tuy không mới nhưng chưa bao giờ cũ.

BOX:

Các kết quả khác của Oscar 2011:

Nữ diễn viên chính xuất sắc: Natalie Portman (Thiên nga đen), Nam diễn viên phụ xuất sắc: Christian Bale (Đấu sĩ), Nữ diễn viên phụ xuất sắc: Melissa Leo (Đấu sĩ), Kịch bản chuyển thể xuất sắc: Mạng xã hội, Phim hoạt hình hay nhất: Câu chuyện đồ chơi 3, Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc: Trong một thế giới tốt hơn (Đan Mạch), Quay phim xuất sắc: Khởi đầu, Nhạc phim hay nhất: Mạng xã hội, Bài hát trong phim hay nhất: Chúng mình thuộc về nhau (Câu chuyện đồ chơi 3), Dựng âm thanh xuất sắc: Khởi đầu, Hòa âm xuất sắc: Khởi đầu, Chỉ đạo nghệ thuật xuất sắc: Alice ở xứ thần tiên, Hóa trang xuất sắc: Người sói, Thiết kế trang phục đẹp nhất:Alice ở xứ thần tiên, Dựng phim xuất sắc:Mạng xã hội, Hiệu ứng hình ảnh tốt nhất: Khởi đầu, Phim ngắn hay nhất: Chúa của tình yêu…

HÀM ĐAN

Thứ Sáu, 11 tháng 2, 2011

PHIM ĐỘC LẬP: MẠCH NGẦM CỦA ĐIỆN ẢNH

Mỗi một mùa phim, bên cạnh việc theo dõi các bộ phim bom tấn (block-buster), người mê điện ảnh cũng không quên theo dõi sự xuất hiện của các bộ phim độc lập (independent film). Tuy chưa bao giờ nổi lên chiếm lĩnh thị trường điện ảnh, song phim độc lập vẫn có vị trí quan trọng qua những đóng góp vào sự phát triển của điện ảnh thế giới.

Sức sống bền bỉ
Phim độc lập thường được hiểu là những bộ phim có kinh phí thấp do một cá nhân hoặc một nhà sản xuất đứng ra thực hiện và tìm mọi cách thu hồi vốn sản xuất. Với một ngành nghệ thuật “in” ra tiền như điện ảnh, ngay từ khi còn sơ khai (đầu thế kỷ XX), đã có cuộc chiến giữa những hãng phim “đại gia” muốn vươn lên nắm thế độc quyền qua các hình thức như đẩy giá thành sản xuất phim cao, chiếm giữ các rạp chiếu… để chèn ép các hãng phim nhỏ.

Sau thế chiến thứ 2, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các công đoạn làm phim không còn đắt đỏ như trước, giúp bất cứ ai nuôi mộng làm phim đều có thể tự làm từ A đến Z một bộ phim hoàn chỉnh. Cũng ở thời điểm này, các hãng sản xuất lớn dù đã nắm thế thượng phong nhưng lại thường sản xuất những bộ phim đi theo một khuôn mẫu có sẵn nhằm thu hút khán giả chứ không quan tâm mấy đến đổi mới điện ảnh. Một khi đã bị lạm dụng quá mức, những bộ phim bom tấn sẽ gây nhàm chán và đó cũng là điều kiện khách quan cho sự ra đời của phim độc lập.

Bộ phim độc lập gây chấn động đầu tiên là phim Little Fugitive (Kẻ chạy trốn bé nhỏ, 1953) giành giải Sư tử bạc tại LHP Venice 1953 và hai đề cử Oscar 1954. Từ đây, người ta nhận ra rằng: không cần ngôi sao điện ảnh, không cần nhiều kinh phí, không cần hãng phim lớn đỡ đầu, ai cũng có thể tạo ra bộ phim vừa đốt cháy rạp, vừa giành nhiều giải thưởng uy tín. Từ đây, lợi thế của phim độc lập cũng dần được định hình đó là người sản xuất hoàn toàn triển khai những ý tưởng riêng mình mà không phải lo việc đáp ứng nhu cầu của số đông khán giả nên phim độc lập đã khám phá ra chiều sâu tâm lí con người dưới góc độ tinh tế của điện ảnh, chứ không đầu tư vào những đại cảnh làm “no” mắt người xem.

Không chịu thua kém, các hãng phim lớn cũng nỗ lực đổi mới dựa trên sức mạnh của kỹ thuật điện ảnh để vẫn tiếp tục duy trì vị thế thống trị. Song, các hãng phim lớn cũng nhận ra tầm quan trọng của các bộ phim độc lập trong việc thu hút một lượng khán giả nhất định; và bắt đầu từ đầu những năm 1970, hãng phim lớn này bắt đầu đầu tư cho các nhà sản xuất thỏa sức sáng tạo mà không quá gò ép về mặt doanh thu như việc Hãng Warner Brothers chấp nhận chỉ thu về 60% lợi nhuận từ phim kinh dị Bonnie và Clyde sau khi liên minh với nhà sản xuất Warren Beatty. Phương thức góp vốn làm phim độc lập ngày càng phổ biến, để giờ đây một bộ phim được các hãng phim đầu tư 50% kinh phí sản xuất vẫn được xếp vào là phim độc lập.

Ngày nay, vị thế phim độc lập đã được nâng cao qua con số 15% doanh thu tại rạp chiếu phim ở nước Mỹ; đặc biệt hơn, phim độc lập luôn được đánh giá cao ở các LHP với những chiến thắng lừng lẫy gần đây như: Slumdog Millionaire (Triệu phú ổ chuột) giành được 8 tượng vàng Oscar 2009, The hurt locker (Nơi chứa di vật liệt sĩ) giành 6 giải Oscar 2010 đánh bại siêu phẩm Avatar…

Phim độc lập Việt: Đường đi đã thấy!

Mấy năm gần đây, phim độc lập không còn là điều xa lạ với những người trong nghề ở nước ta. Một phần nhờ các thiết bị làm phim đã “bình dân” hơn nên việc sản xuất một bộ phim đã không coi là mơ ước viển vông. Mặt khác, “sân chơi” dành cho những người làm phim độc lập cũng đã được mở ra với tiệc phim ngắn trực tuyến YxineFF, cuộc thi làm phim trong vòng 48 giờ, LHP Ong vàng…

Dĩ nhiên ai cũng hiểu, việc sản xuất một bộ phim độc lập ngắn thực tế chỉ có hai lợi ích đó là: khẳng định tài năng của người làm phim để qua đó được tín nhiệm giao những dự án lớn hơn; và tích lũy kinh nghiệm để làm việc tập thể bởi điện ảnh không phải là môn nghệ thuật của cá nhân.

Tương lai của phim độc lập Việt Nam ngày một sáng sủa không chỉ bởi số lượng tăng mà còn ghi dấu ấn với việc vươn ra thế giới với bộ phim mở đường Bi, đừng sợ! (2010) của đạo diễn Phan Đăng Di (sinh năm 1976). Sau thành công với kịch bản Chơi vơi (Đề cử kịch bản hay nhất của Giải thưởng điện ảnh châu Á 2009), Bi, đừng sợ! là phim dài đầu tay của Phan Đăng Di sau hai phim ngắn ấn tượng Khi tôi 20 và Sen. Kịch bản Bi, đừng sợ! đã kêu gọi được tài trợ thông qua Giải Dự án châu Á nổi bật LHP Pusan 2007, lựa chọn đến LHP Cannes 2008-hạng mục L’atelier, được tài trợ 10.000 USD từ Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch, 50.000 euro từ World Cinema Fund của LHP Berlin 2008... Phim được sản xuất bởi Le Arte, Sud-est và BHD năm 2009, hoàn thiện hậu kỳ tại Pháp tháng 4-2010. Bi, đừng sợ! đã giành giải thưởng ở các LHP Cannes (Pháp), Thụy Điển, Hồng Kông… Thành công của đạo diễn Phan Đăng Di là thành công đến từ 17 năm kiên trì theo đuổi của cá nhân anh. Thế nên, để có một phim độc lập “tử tế” quả cũng lắm công phu, phim độc lập có những khó khăn riêng chứ không dễ dàng như là một “trò chơi” như nhiều người từng nghĩ.

Những thành công tiếp theo của phim độc lập Việt Nam chắc rằng sẽ còn được nối dài, nhiều khi rất… bất ngờ. Hoàn toàn một bạn trẻ Việt Nam sẽ giành được những giải thưởng danh giá kiểu như Jonas Geirnaert (Bỉ) ở tuổi 21 đã đoạt Giải phim ngắn xuất sắc nhất tại LHP Cannes với phim ngắn 11 phút Flatlife (Cuộc sống chung cư, 2004) vốn là phim định dành để… tốt nghiệp đại học.

Nhưng đó vẫn là mơ mộng ở tương lai, còn vào lúc này, chiếm lĩnh thị trường điện ảnh và là động lực đưa điện ảnh nước ta ngày một chuyên nghiệp vẫn là những phim giải trí đang “lên như diều” với doanh thu cao ngất ngưởng. Nhưng đừng quên đằng sau sự ồn ào của các bộ phim “hot” là “mạch ngầm” phim độc lập!

HÀM ĐAN

Thứ Tư, 9 tháng 2, 2011

GIAN NAN PHÁT TRIỂN PHIM TÀI LIỆU

Điểm son gần đây của điện ảnh Việt là sự trỗi dậy của phim truyện nhựa giải trí. Chính những bộ phim như Khi yêu đừng quay đầu lại, Để mai tính, Cánh đồng bất tận... đang là “đầu tàu” kéo điện ảnh Việt phát triển biểu hiện ở doanh thu tăng chóng mặt; đồng thời là những bước tiến chuyên nghiệp trong quy trình sản xuất.
Trong lúc đang say sưa với thời kỳ phục hưng của điện ảnh Việt, dư luận đã quên mất sự hiện diện của một “người hùng thầm lặng” đó là phim tài liệu. Ví phim tài liệu là “người hùng” bởi lẽ chính phim tài liệu là thể loại phim giành nhiều giải thưởng điện ảnh quốc tế nhất, đặc biệt là giai đoạn từ Đổi Mới đến nay. “Công” thì lớn nhưng chưa bao giờ phim tài liệu lại có thể đường hoàng “sống” nhờ tiền bán vé; đã vậy dù phim có hay đến mấy mà không đoạt giải thưởng nào đó thì ít khi được dư luận chú ý.

Nghịch lý này xuất phát từ sự thờ ơ của khán giả với phim tài liệu. Nếu ở nước ngoài, những bộ phim tài liệu có chất lượng đều ra rạp và có lãi nhờ bán vé, dĩ nhiên lãi chỉ “cò con” không thể nào bằng các phim “bom tấn”; nhưng việc phim tài liệu có khán giả ở rạp, chứng tỏ khán giả nước ngoài không có sự phân biệt các thể loại phim. Ở nước ta thì khác, đa phần khán giả đều cho rằng tất cả những gì được gọi là điện ảnh đều nằm tất ở phim truyện nhựa hoặc phim truyền hình, còn phim tài liệu thì được đánh giá là có cũng được mà không thì cũng chẳng sao. Số ít những người muốn xem phim tài liệu thì cũng không biết có phim tài liệu nào mới, và nếu muốn xem phim cũ cũng chỉ có thể chờ bộ phim đó được chiếu trên truyền hình. Sự lạnh nhạt của số đông khán giả đã khiến hệ thống nhập phim chưa mặn mà với phim tài liệu. Điều này cũng dễ hiểu vì bản thân các bộ phim truyện hay của Hollywood nhiều khi cũng ế chỏng vó như trường hợp phim No country for old men (Không có chỗ cho người già) “chìm nghỉm” ở các rạp Việt Nam trước khi “hot” trở lại với việc giành 4 giải Oscar 2008.

Việc làm cốt yếu mà nhiều người lên tiếng ủng hộ đó là đưa phim tài liệu tới gần khán giả. Ngoài các đợt chiếu phim nhân các ngày lễ lớn, hiện nay, chỉ có Hãng phim tài liệu và khoa học trung ương tổ chức chiếu miễn phí hàng tháng. Hoạt động trên đã được sự hưởng ứng của người xem, đơn cử như buổi chiếu phim tháng 12 rơi đúng vào ngày Việt Nam thi đấu với Ma-lai-xi-a ở trận bán kết lượt đi AFF Suzuki Cup 2010 nhưng khán giả vẫn đến rất đông. Tác động tích cực đã thấy rõ, song nhân rộng hoạt động trên là khó bởi cần kinh phí để thực hiện bởi Hãng phim chỉ có được cấp kinh phí để sản xuất phim chứ không có kinh phí phát hành hay quảng bá phim.

Ngoài việc duy trì quảng bá phim, việc nâng cao chất lượng phim tài liệu hơn nữa cũng cần phải được chú trọng. Mấy năm gần đây, ngoài “anh cả” Hãng phim tài liệu và khoa học trung ương mỗi năm sản xuất hàng chục bộ phim và hàng ngàn mét phim tư liệu thì các Đài truyền hình, các công ty truyền thông cũng đã chú ý sản xuất phim tài liệu; trong số đó, một vài bộ phim đã ghi được dấu ấn đậm nét như Mê Kông ký sự của Hãng phim truyền hình TP Hồ Chí Minh, Ký sự những nẻo đường của VTV... Nhưng nhiều phim tài liệu ra đời chủ yếu làm nhiệm vụ “lấp sóng”, mang tính chất ghi chép thực tế đơn thuần mà không có tính phát hiện một vấn đề ẩn dấu đằng sau thực tế. Chỉ có phát hiện vấn đề mới mẻ và sâu sắc mới ghi lại dấu ấn trong lòng người xem.

Thành tựu huy hoàng trong quá khứ có thể xem là điểm tựa để phát triển phim tài liệu; song để thương mại hóa phim tài liệu mà vẫn duy trì chất lượng nghệ thuật xem ra là việc làm của nhiều tổ chức, với những hành động cụ thể và khoa học.

HÀM ĐAN

Thứ Hai, 7 tháng 2, 2011

GIẢI MÃ "SÁT THỦ PHÒNG VÉ"

Trong khoảng 10 năm trở lại đây, phim hoạt hình luôn có những đại diện lọt vào danh sách những phim ăn khách nhất. Đặc biệt như năm 2010, phim Toy Story 3 (Câu chuyện đồ chơi 3) đứng thứ nhất với doanh thu hơn 1,06 tỷ USD. Cho nên, danh xưng “sát thủ phòng vé” mà người ta hay dành gọi phim hoạt hình hẳn không quá lời. Nhưng nguyên nhân nào dẫn đến sự thành công của những “sát thủ” làm vơi ví tiền người xem toàn cầu?

Không chỉ dành cho trẻ con

Nhiều bộ phim hoạt hình được sản xuất từ năm 2000 trở lại đây như Shrek (2001), Finding Nemo (Đi tìm Nemo, 2003), Up (Vút bay, 2009)... thu hút người xem từ 5 tuổi cho đến... 70 tuổi, và điều lạ lùng là mỗi lứa tuổi đều thu được lợi ích khi xem những bộ phim hoạt hình “bom tấn”.

Phim hoạt hình ngày nay đã thoát khỏi cái bóng quá lớn của các bộ phim gây dựng được những hình tượng hoạt hình dành cho trẻ nhi đồng như: Vịt Donal, chuột Mickey, chú chó Snoopy... và những bộ phim dựa trên các truyện cổ như: Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn, Người đẹp và quái thú... Những bộ phim kể trên có hình ảnh vui mắt không có nhiều ý nghĩa, cái hài gây cười trong giây lát nên khán giả quên rất nhanh. Phim hoạt hình cách đây hơn 30 năm đã định hình một quan niệm phim hoạt hình chỉ phù hợp với trẻ nhỏ. Quan niệm trên chỉ thực sự sụp đổ khi loạt phim hoạt hình truyền hình The Simpsons (Gia đình Simpson) được phát sóng năm 1989. Mỗi tập phim đều theo sát các vấn đề cuộc sống từ việc ăn chay, kiện tụng, thể thao cho đến bầu cử tổng thống... cho nên mỗi tập phim gần giống như một chương trình thời sự tiêu điểm, hệ quả là ngay lập tức thu hút sự quan tâm của những người trưởng thành chứ không riêng trẻ em.

Đặc sắc trong bất cứ phim hoạt hình nào cũng là tiếng cười, nhưng với Gia đình Simpson đằng sau tiếng cười vui vẻ là những giây phút kết tinh tính nhân văn sâu sắc; ví như trong tập phim Tôi cưới Marge kể về Homer hồi trẻ thất nghiệp phải bỏ Marge đang mang thai. Cuối cùng, Homer cũng tìm được việc làm và lo cho cả gia đình. Người ta cười vì anh chàng Homer vụng về trong việc tổ chức cuộc sống nhưng sự yêu thương để vượt qua khó khăn trong cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ nghèo khiến người xem cảm động.

Ngoài việc kế thừa những thành tựu mà Gia đình Simpson đã đi tiên phong, với trí tưởng tượng tuyệt vời, những nhà kịch bản của phim hoạt hình hôm nay còn sáng tạo những kịch bản độc đáo. Phim hoạt hình có thể sử dụng với các nhân vật siêu anh hùng, quái vật không gian... y như các phim khoa học viễn tưởng hay phim hành động mà người lớn vẫn thường xem. Sự kết hợp này đã xóa nhòa ranh giới các thể loại và qua đó thu hút lượng người xem khổng lồ.

Trau chuốt từng chi tiết

Có một kịch bản tốt mới chỉ là điểm khởi đầu, việc chuyển tải kịch bản thành phim là một công đoạn dài và cũng lắm công phu. Nếu Gia đình Simpson cách đây hơn 20 năm thường vẽ bằng tay với công nghệ 2D thì các bộ phim hoạt hình gần đây đều sử dụng công nghệ 3D và 3-D dựa vào các thiết bị chuyên dụng công nghệ cao tiên tiến nhất thế giới. Phim 3D là phim hoạt hình có các hình khối được dựng thành khối ba chiều vẫn nằm trong không gian 2D của màn hình như các phim của Hãng Pixar. Phim 3-D là phim mà các hình khối vượt ra khỏi giới hạn của màn hình 2D nhờ vào hỗ trợ của mắt kính, khiến cho người xem cảm giác như các hình khối trong phim nằm ngay trước mặt mình. Phim hoạt hình không gian ba chiều thực sự tạo ra khoái cảm thị giác cho người xem như những cảnh tuyệt đẹp của Thác Thiên Đường trong phim Vút bay.

Sức mạnh của công nghệ rõ ràng đã làm tăng tính hấp dẫn của hoạt hình; song sẽ là sai lầm nếu nói công nghệ là tất cả để làm nên danh xưng “sát thủ phòng vé”. Bởi lẽ, công nghệ hình ảnh ba chiều bị lạm dụng cũng sẽ dẫn đến sự lặp lại nhàm chán như trong phim thể nào cũng có cảnh đồ vật bay về phía ống kính nhằm làm khán giả vừa thích vừa sợ vì tưởng đồ vật sắp va vào... mặt.

Bí kíp để làm nên bộ phim hoạt hình ăn khách không gì khác là sự trau chuốt từng chi tiết, kể cả những chi tiết tưởng chừng vô tích sự. Nghệ thuật hư cấu, đặc biệt với phim hoạt hình không có diễn viên đóng diễn việc tạo ra sự tự nhiên y như thật. Dĩ nhiên điều sơ đẳng trên phải mất thời gian khá dài xuất phát từ thay đổi tư duy về phim hoạt hình. Hiệu quả thì chỉ cần lấy một ví dụ gần đây, trong phim Vút bay, tình yêu của Carl và Ellie kéo dài 60 năm chỉ chấm dứt khi Ellie qua đời được diễn đạt không một lời thoại “có cánh” nào mà chỉ có cuộc sống thường nhật của đôi vợ chồng đi kèm với bản nhạc nền của M. Giacchino, khiến khá nhiều ông bố dẫn con đi xem phim... khóc. Tất cả chỉ diễn ra trong 10 phút mà nhiều nhà phê bình điện ảnh phải thốt lên: “10 phút thiên tài”.

Một bộ phim hoạt hình cần dễ hiểu mà không dễ dãi, đầy ắp tiếng cười mà vẫn sâu lắng đòi hỏi phải sáng tạo mọi thủ pháp nghệ thuật có thể để đạt hiệu quả tối đa. Nhân vật “quần chúng” sóc Scrat không hề liên quan gì đến các tình tiết trong 3 tập phim Ice Age (Kỷ băng hà) nhưng những tình huống người xem mong chờ nhất vẫn là xem Scrat chôn hạt dẻ. Thêm nữa, trong phim Shrek 2, nhạc phim hành động Mission Impossible 2 (Nhiệm vụ bất khả thi 2) được lồng vào cảnh các nhân vật hoạt hình... vượt ngục tạo ra sự liên tưởng bất ngờ, vô cùng thú vị. Ngay cả đến phần kết sau phim (end credit) cũng tìm cách sáng tạo ra những hình ảnh và các đoạn phim ngắn để giúp tăng hiệu quả tổng thể của bộ phim...

Trên đây, mới chỉ sơ lược những thủ pháp sáng tạo của các nhà sản xuất phim hoạt hình của thời đại hôm nay, thành công của các bộ phim hoạt hình minh chứng cho một thực tế: Không cần những cảnh sex nóng bỏng, bạo lực, hài hước rẻ tiền; phim vẫn hay nếu biết kết hợp giữa trí tưởng tượng của con người cộng với hiệu quả công nghệ tiên tiến.

HÀM ĐAN