Hiển thị các bài đăng có nhãn interview. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn interview. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Bảy, 30 tháng 6, 2012

DỊCH GIẢ THÚY TOÀN: "VĂN HỌC NGA CÒN NHIỀU ĐỈNH CAO CHƯA ĐƯỢC GIỚI THIỆU"


Mới đây, Hội Nhà văn Việt Nam đã công bố quyết định thành lập Quỹ hỗ trợ quảng bá văn học Việt-Nga (gọi tắt là Qũy). Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc phỏng vấn dịch giả Thúy Toàn-Giám đốc Quỹ về quá trình hình thành và những phương hướng hoạt động trong thời gian tới của tổ chức non trẻ này.

Phóng viên (PV): Xin ông cho biết, ý tưởng về Quỹ hỗ trợ quảng bá văn học Việt-Nga bắt nguồn từ đâu?

Dịch giả Thúy Toàn: Ý tưởng thành lập một tổ chức dịch thuật chuyên nghiệp của Việt Nam tương tự như ở một số nước đã có từ lâu. Tôi và dịch giả tiếng Hàn Quốc Lê Đăng Hoan đã từng đề xuất với Hội Nhà văn Việt Nam về việc cần có một trung tâm dịch thuật chính thống đứng ra kết nối, tổ chức, thực hiện thay cho nỗ lực riêng lẻ của cá nhân hay đơn vị tư nhân. Trong khi chờ một trung tâm dịch thuật đa ngữ hình thành, việc ra đời Quỹ hỗ trợ quảng bá văn học Việt-Nga được xem là bước thử. Bắt nguồn truyền thống giao lưu văn học giữa Việt Nam và Nga, gần đây, phía các bạn Nga có một đề án cấp nhà nước, đề nghị chúng ta giới thiệu một số tác phẩm văn học trong giai đoạn gần đây để dịch sang tiếng Nga. Trong chuyến công tác của đoàn nhà văn Việt Nam tại Nga gần đây, đề xuất này được cả hai bên nhất trí triển khai.

Theo quyết định của Ban chấp hành Hội nhà văn Việt Nam, tôi sẽ đảm nhiệm vai trò Giám đốc Quỹ, còn hai Phó Giám đốc là dịch giả Lê Đức Mẫn và TS Thụy Anh. Hội đồng cố vấn về chuyên môn của Quỹ có sự tham gia của PGS, TS Phạm Vĩnh Cư, nhà thơ-dịch giả Bằng Việt, các dịch giả Đoàn Tử Huyến, Vũ Thế Khôi, Từ Thị Loan. Hiện tại, Quỹ trực thuộc BCH Hội Nhà văn Việt Nam; sau này trung tâm dịch thuật ra đời, Quỹ có thể sẽ sát nhập để phục vụ mục đích chung.

PV: Về lâu về dài, những dự án nào để giới thiệu văn học hai nước sẽ được Quỹ quan tâm hỗ trợ?

Dịch giả Thúy Toàn: Chúng tôi đang lên chương trình giới thiệu cho phía bạn dịch các tiểu thuyết “Hồn bướm mơ tiên” của Khái Hưng, “Mưa mùa hạ” của Ma Văn Kháng, “Mẫu thượng ngàn” của Nguyễn Xuân Khánh cùng hai tuyển truyện ngắn, thơ đương đại khác. Phía bạn cũng sẽ giới thiệu với ta một số tác phẩm tiêu biểu của văn học Nga. Nhiều người lầm tưởng văn học Nga đã được giới thiệu quá đầy đủ ở Việt Nam nhưng sự thật văn học Nga còn nhiều đỉnh cao chưa được giới thiệu. Ví dụ như các tác phẩm của Na-bô-cốp, Rút-xốp, Xta-nhiu-cô-vích... Phương châm của chúng tôi là hễ tác phẩm nào hay của văn học hai nước mà chưa được người đọc biết đến thì sẽ dịch và giới thiệu chứ không tập trung vào một giai đoạn văn học cụ thể nào.

Trước mắt, dự kiến vào ngày 24-7 tới, tại Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga (501 Kim Mã, Hà Nội), Quỹ sẽ giới thiệu bản dịch tiếng Nga đầu tiên cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” do TS Lê Nhân và PGS-TS Anatoly Sô-cô-lốp dịch.

PV: Nguồn kinh phí để duy trì hoạt động của Quỹ đến từ đâu, thưa ông?

Dịch giả Thúy Toàn: Kinh phí của Quỹ bắt đầu từ số không. Chúng tôi hiểu rằng, trông chờ vào ngân sách Nhà nước hiện nay là khá khó khăn nên chủ yếu phải tự thân vận động. Nhờ sự đóng góp của bạn bè và sức lực anh chị em tham gia xây dựng mà ngay trong ngày ra mắt Quỹ đã có được cuốn sách đầu tiên: “Marian Tkachev, người bạn tài hoa và chí tình” (NXB Hội Nhà văn) gồm tuyển các bài viết của nhà văn-dịch giả Nga suốt đời gắn bó với văn học, văn hóa Việt Nam M.Tkachev… Đến nay, triển vọng tài chính của Quỹ là từ Quỹ Tổng thống Nga để bắt tay vào thực hiện chương trình dịch sách do Hội Nhà văn Việt Nam đề xuất và phía Nga đã có trả lời chấp thuận.

PV: Ông có lo ngại sự xuất hiện của một loạt các tác phẩm văn học Nga tại Việt Nam hiện nay sẽ không được chào đón như trong quá khứ?

Dịch giả Thúy Toàn: Trước đây, việc dịch các tác phẩm văn học Nga khá tốt do có sự phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các nhà xuất bản và quan trọng nhất là được sự trợ giúp của Nhà nước. Kinh tế thị trường đã khiến cho văn học Nga phải chịu sự cạnh tranh với các các tác phẩm dịch từ các nền văn học khác bởi giá trị văn chương lẫn các thức quảng bá chuyên nghiệp. Tuy nhiên, tôi lạc quan về sự tái xuất của văn học Nga lần này vì từ chính nhu cầu thực tế là độc giả Việt Nam bị mất “liên lạc” với tình hình văn học Nga hơn 20 năm qua. Mặt khác, nền văn học Nga là một nền văn học có nhiều tác phẩm có giá trị đích thực. Thêm vào đó, đất nước, con người và văn học Nga với Việt Nam thật hấp dẫn, gần gũi và có nhiều điểm tương đồng nên người đọc Việt Nam sẽ thấy “hình bóng tâm hồn” ở trong văn học Nga.

PV: Quỹ có kế hoạch nào để đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ dịch giả tiếng Nga không?

Dịch giả Thúy Toàn: Quỹ mong tìm được những người biết tiếng Nga có nguyện vọng tham gia lĩnh vực dịch văn học. Nếu có khả năng, có đam mê họ sẽ được hỗ trợ kinh phí sang Nga học tập hoặc tham gia các khóa học ngắn hạn về dịch thuật. Nhưng trước mắt, Quỹ sẽ trình BCH Hội Nhà văn Việt Nam thông qua và đề xuất với Bộ Giáo dục và Đào tạo để xin học bổng. Hiện nay, có rất nhiều dịch giả đang sinh sống ở các địa phương trong cả nước cũng đã liên hệ và bày tỏ sự quan tâm đến sự ra đời của Quỹ. Đây cũng là một đội ngũ người dịch văn học Nga tiềm năng không thể bỏ qua.

PV: Xin cảm ơn dịch giả!

HÀM ĐAN (thực hiện)

Thứ Hai, 22 tháng 8, 2011

GS ĐINH XUÂN LÂM: THAY ĐỔI CÁCH DẠY, CÁCH RA ĐỀ THI MÔN SỬ


                                                                                                                                                                   
         Là một nhà sử học Việt Nam hiện đại, Nhà giáo nhân dân-Giáo sư Đinh Xuân Lâm rất buồn với việc hàng ngàn điểm không (0) môn sử trong kỳ thi đại học vừa qua. Dẫu vậy, ông vẫn tin rằng, học sinh Việt Nam sẽ lại yêu thích lịch sử nước nhà nếu các giải pháp được thực hiện đồng bộ.

Phóng viên (PV): Thưa Giáo sư (GS), trong nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan cùng hội tụ vào thời điểm hiện nay khiến hàng nghìn học sinh được điểm không (0) môn lịch sử trong kỳ thi đại học vừa qua, theo GS đâu là nguyên nhân chính?

GS Đinh Xuân Lâm: Theo cá nhân tôi, nguyên nhân lớn nhất nằm ở việc giảng dạy môn sử học còn quá nhiều bất cập. Lâu nay, chúng ta vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy theo lối áp đặt. Sử học không phải là một môn giáo dục, tuyên truyền chính trị thông qua các sự kiện và con số, mà là một môn khoa học với tất cả sự hấp dẫn và khó khăn của nó. Lịch sử cần được nghiên cứu và trình bày một cách khách quan, không thiên kiến thì mới tạo ra sức hấp dẫn được. Tôi dạy sử hơn nửa thế kỷ, tôi biết trẻ em đều yêu thích môn lịch sử.

PV: Như vậy, đầu tiên là phải cải cách về phương pháp dạy lịch sử trong nhà trường?

GS Đinh Xuân Lâm: Chính xác! Giáo viên quá nệ vào sách giáo khoa khiến giờ học sử trở nên khô khan. Những số liệu sử học về cơ bản chỉ mang tính chất minh họa cho một bài học lịch sử được rút ra từ một sự kiện lịch sử. Vấn đề số liệu lịch sử thì học sinh phải tự tìm hiểu lấy trước khi học chính thức giống như tìm hiểu tiểu sử nhà văn và xuất xứ tác phẩm trước lúc vào học văn vậy. Hôm vừa rồi, tôi nghe người ta truyền nhau câu nói đùa mà rất đúng: “Cái gì không biết thì tra Google!”. Ở thời đại công nghệ thông tin, số liệu lịch sử, thậm chí là những câu chuyện bền lề chính sử nhiều vô kể, học sinh cập nhật đôi khi còn nhanh hơn giáo viên; vậy nên, chỉ cần học sinh nắm được tinh thần lịch sử của các sự kiện từ việc nghe giảng trên lớp đã là thành công lắm rồi.

PV: Sự học lại gắn với sự thi. Theo GS, có gì cần thay đổi trong việc thi môn sử không?

GS Đinh Xuân Lâm: Theo tôi, cách ra đề thi môn sử còn có nhiều điều cần thay đổi. Một đề thi đại học bây giờ nhiều câu hỏi quá, đã vậy, ngay trong một câu hỏi có những hai vế không liên hệ trực tiếp sẽ khiến học sinh dễ bị rối trí trong việc lập luận để trả lời. Tôi nhớ, trước những năm 70 của thế kỷ trước, đề thi đại học môn sử cùng lắm chỉ hai câu hỏi và nội dung câu hỏi rất đơn giản như: Bình luận câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh về một vấn đề trong lịch sử. Cách ra đề này cũng vừa giúp phân loại học lực học sinh vì vừa đòi hỏi học sinh có hiểu biết kiến thức lịch sử vừa đòi hỏi khả năng suy luận với nhiều ý trả lời xoay quanh một câu hỏi. Một khi đã ra đề như trên, giáo viên chấm thi cũng không thể chăm chăm vào mỗi việc xem học sinh có viết đúng các số liệu lịch sử hay không, mà còn phải xem cách lập luận và triển khai bài viết có đầy đủ và chặt chẽ mới là điểm chính. Tôi xin lấy thêm một ví dụ ngoài lề, đề thi môn văn tú tài phần thứ nhất hồi Pháp thuộc mà tôi phải làm bài rất thú vị: Giả sử, hai nhà soạn kịch Pháp là Pierre Corneille và Jean Racine sắp chết đuối khi tàu chở hai ông bị chìm, nếu phải chọn giữa một trong hai ông thì em sẽ chọn cứu ai? Mấy năm qua, tôi thấy đề thi đại học môn văn đã có những câu hỏi rất đơn giản mà buộc học sinh phải có kiến thức về văn chương và khả năng tư duy mới có thể làm được. Theo tôi, cách ra đề thi lịch sử hiện nay tốt nhất nên trở lại theo cách trên.

PV: Phương pháp giảng dạy và cách ra đề thi là một chuyện, nhưng sự thật có nhiều em học sinh, nhiều bậc cha mẹ không coi trọng môn lịch sử, hoặc chỉ học để thi chứ không có ý định gắn bó cuộc đời với khoa học lịch sử, vì sao vậy thưa Giáo sư?

GS Đinh Xuân Lâm: Đúng là để đọc sử như một niềm say mê thì cần phải có cơ duyên. Bản thân tôi yêu lịch sử từ bé là do ảnh hưởng thói quen từ ông cụ thân sinh cũng rất yêu lịch sử. Ngày nay, khó mà trông chờ các bậc phụ huynh khuyến khích con họ theo lịch sử rất khó có tương lai tương sáng, thậm chí có người nói: “Tôi rất xấu hổ khi con tôi đỗ chuyên sử!”. Tôi nghĩ trong khi chờ vào các phương tiện hiện đại và tốn kém như phim ảnh để tuyên truyền kiến thức lịch sử, có nhiều điều đơn giản mà cực kỳ hiệu quả khác có thể thực hiện ngay; chẳng hạn, những câu chuyện ngoài sách giáo khoa lịch sử mà có thể nói công khai thì giáo viên nên kể cho học sinh nghe để học sinh có hứng thú hơn trong việc tự tìm hiểu lịch sử, giúp học sử không còn là sự áp đặt. Và việc đi ngoại khóa nữa, nhiều trường học dù có điều kiện cũng không tổ chức cho học sinh đi các di tích lịch sử ngay trong địa phương.

PV: Trước thực trạng dạy và học sử như hiện nay, theo GS tình hình sẽ chuyển biến như thế nào?

GS Đinh Xuân Lâm: Tôi tin lớp trẻ sẽ lại yêu thích lịch sử chỉ trong thời gian ngắn nếu các giải pháp đổi mới dạy, học được thực thi khẩn trương. Không phải tôi là người lạc quan mới nói vậy, mà qua tiếp xúc thực tế, tôi thấy không chỉ những người trong ngành sử như tôi mới đau đáu với chuyện sử học bị rẻ rúng, mà gần như động đến vấn đề này ai cũng sôi nổi, tôi tin nhận thức xã hội về môn lịch sử sẽ thay đổi tích cực trong thời gian tới. Hơn nữa, như tôi đã nói, học sinh Việt Nam không chán sử học, chẳng qua là các em chưa được hưởng một phương pháp dạy và học sử ưu việt mà thôi.

PV - Xin cảm ơn GS!

HÀM ĐAN (thực hiện)

Thứ Năm, 14 tháng 10, 2010

BÌNH CHỌN... CARDVISIT!!!

Cái nghề của tui thì vô cùng quảng giao, thế nên không thể thiếu cái em Cardvisit. Sau một thời gian "tán tỉnh", năn nỉ i ôi đã được một nường họa sĩ nhận đì-zai free hào hiệp (nợ tiền trả dễ, nợ tình trả thế lào đây???:)). Nàng đì-zai mấy mẫu đẹp nong nanh khiến khổ chủ băn khoăn vò đầu bứt tai. Thui, đành nhờ bà con gần xa góp ý (Dù nhiều khả năng rơi vào bi kịch đẽo cày giữa đường!!!). Tất cả có 5 mẫu kể cả sơ khảo và chung khảo. Các đồng chí chỉ cần pm ở duới mục comment là ok. Tks trước

Đã có 3 người có comment "miệng":

- Tác giả Phương Linh chọn 1
- Đ/c Vân Chi: chị họa sĩ chọn 1
- Mẹ 2 người đẹp chọn 3

Những người tiếp theo cm qua YM:

- Đ/c Hưng: 2
- Đ/c Huyền Anh: 3
- Đ/c Hải: 1
- Đ/c Hạnh: 1
- Đ/c Bình: 1
- Đ/c Phương: 1
- 1 bác Đại tá: 1
- Blogger Tà Ảnh: 1 
Lời cuối cảm ơn tha thiết tới đồng chí/họa sĩ Lê Cẩm Phương Linh!


4 mẫu đầu tiên (sơ khảo)

3 mẫu cuối (gồm 2 mẫu ở dưới cùng và thêm mẫu mới):

Thứ Năm, 15 tháng 7, 2010

TS TRẦN QUANG ĐẠO: TIN Ở CHẤT LƯỢNG CHUYÊN MÔN!


Đến hẹn lại lên, Giải bóng đá thiếu niên và nhi đồng toàn quốc 2010 tranh cúp Yamaha được tổ chức vào kì nghỉ hè giúp các em độ tuổi nhi đồng (U11) và thiếu niên (U13) có một sân chơi bổ ích và góp phần phát hiện tài năng trẻ cho bóng đá nước nhà. Những trận đấu bảng của Vòng chung kết cho lứa tuổi thiếu niên đang diễn ra ở Bình Đình, Báo Quân đội nhân dân có cuộc phỏng vấn TS Trần Quang Đạo – Tổng biên tập Báo Nhi đồng, Trưởng ban Tổ chức xung quanh giải đấu năm nay.


Phóng viên: Là một giải đấu có truyền thống 15 năm, hẳn công tác chuẩn bị cho giải đấu đã rất kĩ càng?

TS Trần Quang Đạo: Tất cả các khâu từ công tác nhân sự tránh sự gian lận tuổi, tổ chức thi đấu vòng loại, lựa chọn địa điểm và thời gian tổ chức vòng chung kết và kêu gọi tài trợ không gặp trở ngại nào đáng kể. Mừng hơn khi công ty Yamaha Motor Việt Nam sẽ còn tài trợ cho giải trong 3 năm tới.

Phóng viên: Xin ông cho biết qua về những đội bóng thiếu niên đáng chú ý ở vòng chung kết 2010?

Sau vòng loại, 16 đội bóng mạnh nhất cùng với nhà vô địch năm 2009 Long An và đội chủ nhà Bình Định được chia làm 4 bảng đấu như mọi năm. Những đội bóng đáng chú ý không phải là những địa phương có sự đầu tư tốt cho bóng đá trẻ như Đà Nẵng, Viettel; thậm chí những “lò” đào tạo nổi tiếng như Nghệ An lại bị loại ở vòng bảng. Ở các giải trẻ, luôn có những bất ngờ từ những đội bóng “vô danh”. Nhìn chung, chất lượng các đội năm nay khá đồng đều thể hiện ở thế trận các trận đấu đã diễn ra giằng co.

PV: Thưa, ông có nhận định gì về chất lượng chuyên môn những trận đấu đầu tiên của giải thiếu niên đã diễn ra?

Những trận đấu đầu tiên nói chung diễn ra rất hấp dẫn và gay cấn, có chất lượng tốt đơn cử như An Giang hòa Ninh Thuận 2 đều, Bình Bịnh thắng Hà Nội 4-2. Điều hơi tiếc là nhiều trận đấu có ít bàn thắng, cụ thể là có 2 trận diễn ra với kết quả 0 đều. Song, bản sắc của Giải đấu cho các em thiếu niên là sự hồn nhiên thì vẫn là điểm nhấn đáng chú ý. Tôi tin càng vào vòng trong, giải đấu sẽ có chất lượng chuyên môn cao hơn và sẽ có những bất ngờ thú vị.

PV: Báo Nhi đồng có kế hoạch nào khác để cùng với các nhà quản lí để tạo điều kiện cho các em phát triển tài năng?

Báo Nhi đồng đã đề nghị Liên đoàn bóng đá Việt Nam thành lập một trung tâm huấn luyện bóng đá trẻ để giúp đỡ các em có năng khiếu để theo đuổi bóng đá. Tuy chưa thực hiện ngay nhưng chúng tôi sẽ kiên trì vận động để trung tâm sớm ra đời.

HÀM ĐAN (thực hiện)

Thứ Ba, 26 tháng 1, 2010

THƠ: SẮP CHẾT HAY CHỈ LÀ ... TRÒ BÁO TANG?

Có hai biểu hiện của thời sự thơ mà những người quan tâm vin vào để nói rằng thơ đang “xuống dốc”, đó là: mấy năm trở lại đây, hai giải thưởng văn học lớn của Hội nhà văn Việt Nam và Hội nhà văn Hà Nội thường xuyên bỏ trống ở hạng mục thơ; thứ hai là, không có tác phẩm thơ nào gây được chú ý. Phải chăng thơ sắp chết hay đó chỉ là trò báo tang đang thịnh hành?


Số lượng và chất lượng: tỉ lệ nghịch

Theo số liệu của thư viện quốc gia, có 857 tập thơ xuất bản trong năm 2008, tính trung bình là hơn 2 tập thơ/ ngày (đó là chưa kể số lượng khổng lồ thơ đăng báo không đưa vào sách!). Nếu về số lượng thì hoàn toàn có thể yên tâm về chuyện không có người sáng tác mặn mà với thơ. Nhưng chất lượng thì đúng như báo chí và một số người trong cuộc nhận xét: không có bước ngoặt nào đáng kể.

Đại đa số thơ ca chỉ quanh quẩn những đề tài lặp lại nhẵn mặt mang tính công thức. Chẳng hạn viết về tuổi học trò thể nào cũng có phượng, tà áo trắng, nắng sân trường…; viết về nông thôn là hình ảnh bờ đê, cây đa… được gói ghém trong những thể thơ “du dương” ru ngủ. Thực ra, thi liệu là điều không quan trọng. Vấn đề cốt lõi là thơ Việt chưa thoát hẳn khỏi ảnh hưởng nghệ thuật của thơ Mới. Hàng trăm nghìn bài thơ xuất hiện trên báo, truyền hình, phát thanh và cả sách giáo khoa cứ na ná nhau về cách biểu đạt của một tinh thần thơ ca có cách đây những hơn 70 năm.

Đã “lạm phát” lại còn cũ kĩ thì dễ hiểu vì sao các giải thưởng của thơ “thà không có còn hơn chọn bừa” theo kiểu đến hẹn lại lên. Vậy, không trao giải thưởng cho thơ như hiện nay là điều đáng mừng hơn là đáng lo.

Thơ không còn dành cho số đông

Năm năm trở lại đây, nếu chú ý theo dõi sẽ thấy năm nào cũng có tập thơ khá nổi lên so với biển thơ được xuất bản như: Hành trình (Hoàng Hưng), Gửi VB (Phan Thị Vàng Anh), Những câu phức (Như Huy), Màu tự nhiên (Hàm Anh), Ma thuật ngón (Trần Tuấn)... Các tập thơ này đại diện cho các xu hướng thơ khác nhau đôi khi còn “cãi” nhau.

Nhưng các tập thơ này sau khi xuất bản chỉ gây được dư luận ít ỏi với người trong giới chứ về số đông hoàn toàn không hề hay biêt. Đằng sau những sự biến mất “không một tiếng vang” là câu chuyện của PR và của phê bình báo chí nhưng nó chứa một nghịch lí khác đó là vẫn có thơ đáng đọc (thậm chí là hay) nhưng tại sao dư luận lại gào lên không có một tập thơ nào hay.

Muốn đọc được thơ ngày nay chứ chưa nói là cảm và hiểu được thơ để đánh giá một bài thơ hay/ dở cần phải có trình độ văn hoá, thái độ tiếp nhận tương ứng với nghệ thuật thơ. Đa số độc giả Việt Nam vẫn thích thơ có vần, dễ đọc, dễ hiểu hơn là thơ hiện đại mang tư duy thơ đứt đoạn. Nếu vô tình gặp được một bài thơ kiểu mới chắc chắn đa số người đọc sẽ chối bỏ vì cho rằng đoạn văn bản vừa đọc không phải là thơ. Đó là chưa kể một số nhà thơ Việt Nam đi theo khuynh hướng hậu hiện đại sử dụng nhiều yếu tố nhại lại và giễu nhại làm cho thơ mất đi vẻ trang nghiêm vốn thường trực trong thơ Việt.

Mặt khác, độc giả chưa có “duyên kì ngộ” gặp được thơ cách tân táo bạo. Hầu hết họ luôn nhầm tưởng toàn bộ nền thi ca Việt đang tồn tại ở dạng sách in hoặc trên phát thanh truyền hình mà không biết rằng có một bộ phận khác tồn tại chủ yếu ở internet và… photocopy chuyền tay. Tiếc thay phần thơ “dưới ngầm” (underground) này lại chứa đựng nhiều giá trị mới mẻ hơn. Như vậy, thơ Việt vẫn phát triển chỉ có điều nó không còn dành cho số đông nữa.

Box:

Nhà thơ, dịch giả Hoàng Hưng:

Thơ không phải là chuyện có thể tính từng năm như với các sản phẩm da giày. Vài năm chưa có một tập thơ đáng đọc cũng là bình thường. Còn giải thưởng ư? Ngay giải Nobel cũng chưa phải "chuẩn”, nữa là giải văn chương ở ta; vậy, không nên gắn kết bất kỳ giải thưởng nào với chất lượng của tác phẩm.

Ngày nay, người làm thơ "mới" vẫn lèo tèo. Mừng là cái mới không còn bị kỳ thị, đả kích vô lối như trước đây dăm năm. Làm được mới rất khó, phải có căn bản mới từ lối sống, cách thưởng thức cái đẹp, kiến thức văn hoá chung. Giáo dục vẫn thế thì lây đâu nghệ thuật mới? Chỉ một số ít rất quyết chí tự học, bản lĩnh cá nhân cao mới làm được cái gì mới. Bắt chước, học đòi thì chỉ ra vẻ mới mà không có sức sống. Nổi loạn cũng là một cách làm mới, nhưng "bạo phát bạo tàn".

Nhà thơ Trần Tuấn:

Đa số người viết trẻ đã và đang theo lối mới tuy đậm nhạt khác nhau. Không có một trật tự nào cho thơ cả. Và cũng chẳng cần ai tìm cách “chôn” ai cả. Bởi chắc chắc “cực mới” hôm nay sẽ là “cực cũ” ngày mai.

Không có thứ “mùa màng” nào nghiệt ngã như văn chương, suốt đời gieo mà gặt về không được mấy. Đó là quy luật của cả thế giới rồi. Nên nghĩ mỗi nhà thơ cũng chẳng có gì lo ngại, hốt hoảng hay sốt ruột. Tôi tròn 10 năm mới in một cuốn thơ. Suy tư về thơ, làm thơ trong tâm tưởng thật sâu trước khi in, đó là cách của riêng tôi.

Nhà phê bình Văn Giá:

Việc mà Hội nhà văn không trao giải hằng năm cho thơ năm vừa qua cũng không có nghĩa là thơ mất mùa hoặc không có thành tựu. Chứng cớ là, có một số đơn vị tư nhân đã đứng ra tổ chức các cuộc thi và họ được nhiều cây bút trẻ hưởng ứng, trong số đó có những tập rất khá.

Theo tôi nghĩ, chưa thể gọi thơ mới thơ cũ như cách gọi thời kỳ 1930-1945. Trong bối cảnh văn hóa đương đại hôm nay, khó có thể có cuộc cách tân thơ ca mang tính chất phong trào đột khởi và mạnh mẽ như thời thơ Mới.

Việc đang đổi mới, đang cách tân ngày hôm nay đã thấy rõ. Nhưng chưa thấy xuất hiện “thủ lĩnh” với những tuyên ngôn mỹ học sâu sắc và thuyết phục, chưa thành phong trào mạnh mẽ và đông đảo, chưa có thành tựu sáng giá để khẳng định và minh chứng. Người sáng tác và người phê bình đang trong tình trạng lúng túng, hoang mang. Thơ nằm trong vùng cách tân chưa có những thành tựu đỉnh cao thực sự thuyết phục. Thơ bị coi là truyền thống (cũ) vẫn còn đang đồng hành, chung sống và không ít bài vẫn hay.

Hàm Đan

Thứ Hai, 28 tháng 9, 2009

NHÀ VĂN NGUYỄN QUANG LẬP: BLOG CỦA TÔI LÀ CHIẾU RƯỢU VUI!




(POST lại bài cũ!!!)
Nguyễn Quang Lập nổi tiếng từ tiểu thuyết “Những mảnh đời đen trắng” đến các kịch bản phim như “Đời cát”, “Thung lũng hoang vắng… Mấy tháng nay, thế giới Blog sôi lên vì sự tham gia “nóng bỏng” của cây viết 5X này.

Nhà văn “tập tễnh” từ năm 1999 do một tai nạn giao thông. Chẳng bị tai nạn thì những “cơn vật” do chữ và … rượu cũng khiến anh yếu và mệt hơn trước rất nhiều. Khai trương blog bởi một học trò, rồi bỏ bẵng một thời gian, không ngờ, mấy tháng nay, thế giới blog nóng bỏng lên vì những entry hot mà anh nghiền ngẫm cho ra đời hàng đêm. Các blogger chăm lang thang trên mạng, từ hoa hậu, giáo sư tiến sĩ cho đến… học sinh cấp 2 thi nhau đọc và comment đối thoại với anh. Ngay cả bạn văn, bạn … báo, nhiều người không comment nhưng tuyên bố cứ sáng ra là phải mở blog ông Lập, đọc tâm sự mới, và rồi càng ngẫm càng cười rinh rích trước cái sự đời trong suốt cả ngày làm việc.

Phóng viên: – Chào nhà văn Nguyễn Quang Lập! Hơn ba tháng trở thành blog hot, lượng page view hiện nay của anh là bao nhiêu và tình trạng “phát triển” của Nguyễn Quang Lập’s blog đang như thế nào ạ?

Nhà văn Nguyễn Quang Lập: - Cho đến nay, mới chỉ có 160.000 lượt page view thôi, mọi người cứ đồn bảo triệu này triệu nọ chứ chẳng có đâu. Nhìn số lượng tăng hàng ngày từ 5-10 ngàn, tôi cũng vui, nhưng nói thật không lấy đó làm tự hào, vì blog không hề là niềm đam mê chính yếu của tôi.

- Trên blog của anh có đề “cái này (tức blog) do con ông Lập + trò ông Lập làm hộ” nghĩa là anh rất mù mờ về “computer” nhưng tại sao anh vẫn dùng blog làm phương tiện để ghi lại ký ức của mình mà không ghi nhật ký như cách các nhà văn vẫn thường làm?

- Thoạt kì thuỷ con gái tôi lập blog, sau học trò tôi sửa lại cho tôi dễ làm việc. Chúng nó ép viết thì viết thôi. Lúc đầu chẳng thấy hứng thú gì, bận việc quá bỏ bê luôn cả năm. Sau vào Sài Gòn, đi đâu cũng thấy anh em tán chuyện blog của nhau, mới nghĩ: a, té ra blog cũng có ngườì quan tâm, mới quyết định làm blog theo cách của mình. Mình ngồi ở nhà suốt ngày lắm khi rất cô độc, mới nghĩ ra trò kể chuyện vặt cho mọi người tới trò chuyện cho vui. Phàm là chuyện thì đều lấy ra từ kí ức. Tôi nghĩ blog cũng là dạng nhật kí, chỉ khác nó là thứ nhật kí có tương tác, có giao lưu. Cái này thú hơn nhật kí như ta vẫn làm, chỉ sướng lấy một mình, không có ai quan tâm.

- Khi mới viết blog anh có bao giờ nghĩ rằng tên anh sẽ là một trong những blog “hot” nhất Việt Nam như rất nhiều comment viết rằng họ đã bị “mắc nghiện” các entry của Nguyễn Quang Lập?

- Không hề. Tôi nghĩ chắc chỉ có học trò, bạn bè tôi đọc thôi, thế là sướng rồi. Không ngờ số lượng người comment cho tôi đủ cả già trẻ gái trai, đủ các ngành nghề, chứ không phải chỉ riêng lớp trẻ như anh bạn Phạm Xuân Nguyên của tôi nói trên báo Thể thao văn hoá đâu.

“Hot” nhất “hot” nhì đối với tôi không quan trọng, vì tôi thực sự không chú tâm lắm vào việc xây dựng một blog có thương hiệu, tôi còn nhiều việc phải làm. Chỉ thấy số lượng yêu mến mình ngày càng tăng lên thì mừng, vậy thôi.

- Anh có thể tự cắt nghĩa vì sao anh toàn viết về những chuyện thời chiến tranh, bao cấp và bạn bè 4X, 5X của anh mà vẫn được các bạn trẻ 8X, 9X ham đọc đến vậy?

- Tôi nghĩ con người thời nào thì nghĩ và sống như nhau cả thôi. Nếu mình nghĩ thật, nói thật thì mọi người đều hưởng ứng, bất kể 8x, 9x hay… 1x, 2x. Nếu mình nói phét thì trước sau người ta cũng chối bỏ. Nếu có lầm thì chỉ lầm một lần, ai người ta lầm mãi được. Tôi nhớ mãi anh Xuân Diệu dặn tôi ở Đà Nẵng 1983: “Sự chân chất em ạ, chính nó làm cho nghệ thuật trường tồn”. Với blog này tôi làm y sì lời dặn của anh Xuân Diệu.

- Sau vụ “rắc rối” entry “bạn văn 3” với nhà văn Xuân Đức anh có cảm thấy “sợ” khi viết đến những “người từng gặp” không?

- Mọi người không hiểu, cứ nghĩ tôi nói xấu anh Xuân Đức, họ nói thế nào mà chính anh Xuân Đức cũng nghĩ vậy. Tôi không hề có ý định bôi nhọ ai, tôi chỉ vẽ chân dung biếm hoạ. Có lẽ vì không nói trước ý định của tôi trong các bạn văn mà gây hiểu nhầm đối với rất nhiều người, không chỉ riêng anh Xuân Đức. Ngay cả anh bạn thân Phạm Xuân Nguyên tôi cũng nghĩ là tôi viết chân dung thuần tuý. Không, tôi vẽ chân dung biếm hoạ, chính xác là như thế. Mà đã biếm hoạ thì bao giờ người ta cũng tô đậm, thậm chí thổi phồng các nét buồn cười. Nếu hiểu như vậy thì chắc chắn sẽ không có vụ Xuân Đức làm ỏm tỏi lên đâu. Tôi hiểu anh Xuân Đức mà, chính anh ấy cũng rất thích biếm họa. Chúng tôi chơi thân nhau từ 1980, đến nay không hề có vụ việc gì làm sứt mẻ tình cảm cả. Hơn nữa, ở một khía cạnh nào đó, anh ấy là thầy sân khấu đối với tôi. Khi nào tôi sẽ làm 1 entry về việc anh Xuân Đức đã định hướng cho tôi vào sân khấu như thế nào, tất nhiên cũng biếm họa, hi hi (cười).

- Viết xong một bài về ai đó anh có cho người đó đọc trước rồi post lên blog không? Các “khổ chủ” phản ứng ra sao khi đọc chuyện về họ trên blog của anh?

- Không. Tôi đâu viết chân dung đăng báo để phải hỏi ý kiến trước, tôi chỉ viết nhật kí dạng blog thôi, vì thế tôi nghĩ thế nào thì viết thế ấy chứ không biên tập. Gửi trước nhất định có đề nghị biên tập, mất sướng. Trừ vụ Xuân Đức, còn hầu hết anh em không ai nói gì, có người sướng, có người không thích lắm nhưng cũng ráng cười, hì hì.

- Tất cả người đọc blog của anh đều thắc mắc không biết đằng sau mỗi câu chuyện có bao nhiêu phần trăm là thật bao nhiêu phần trăm là bịa? Nếu có chút bịa trong ấy liệu các hồi ức của anh có còn giá trị về mặt làm tài liệu để đánh giá chuyện và người trong quá khứ?

- Nó đã là kí ức thì nhất định không bịa rồi. Còn khi viết thì phải sắp xếp, gọt tỉa, thêm thắt chứ. Nếu tôi bê “trần truồng” các nguyên mẫu lên mọi người có thích không? Đảm bảo 100% là không. Tôi viết thế, ai tin thì tin, không tin thì thôi. Đến bây giờ tôi chán nghe những câu hỏi thật hay bịa lắm rồi, nó làm tôi mất hứng

- Khi làm blog chắc có nhiều chuyện khiến anh vui nhưng hẳn cũng không ít điều làm anh khó chịu? Anh có thể kể ra một vài điều vui buồn quanh chuyện blog?

- Chủ yếu là vui thôi, vì blog của tôi là chiếu rượu vui mà. Nhưng thỉnh thoảng có những comment dạy dỗ, suy diễn, ra vẻ ta đây hiểu biết lắm, làm tôi cáu. Nhưng tôi chỉ cáu chút rồi thôi.

Nhân đây tôi xin nói lại là tôi viết blog chỉ để vui, ngoài vui ra không hề có mục đích nào khác. Có nơi phỏng vấn, hỏi có phải tôi định làm như Người Trung Quốc xấu xí (cuốn sách của nhà văn Bách Dương phê phán thói hư tật xấu của người Trung Quốc – PV)? Tôi nói không, hoàn toàn không, tôi không có thời giờ và trình độ để làm việc đó, mặc dù tôi cũng thích đọc Người Trung Quốc xấu xí.

Tôi sợ nhất những comment đổ hồ chính trị cho tôi. Tôi bây giờ đã chán mọi nhẽ ở đời, chỉ mỗi ước mong là có sức khoẻ để tiếp tục sống, tiếp tục làm việc, nuôi các cháu nên người, ngoài ra không cần gì cả.

- Đặc điểm dễ nhận thấy nhất trong các entry của anh là rất hay dùng ngôn từ… “vỉa hè”. Điều này là từ con người anh hay là một cách để PR cho blog? Anh đã từng bị bạn đọc blog ghét vì điều này chưa?

- Đã nói tôi là nghĩ sao viết vậy, không biên tập mà. Tôi nghĩ phàm đã ngôn ngữ thì vỉa hè hay salon đều có giá trị của nó, vấn đề là mình có đặt đúng chỗ hay không thôi.

- Sau một các seri “bạn văn”, “người từng gặp”, “chuyện ma”, “say”… sắp tới anh định tung các seri nào khác? Nếu không có gì bí mật xin anh có thể tiết lộ?

- Sắp tới tôi vẫn sẽ viết, chợt nhớ cái gì thì viết cái đó thôi, không hề có mục đích trước, hay bí mật gì gì hết.


- Xin cảm ơn nhà văn Nguyễn Quang Lập!

Hàm Đan (thực hiện)




Thứ Tư, 9 tháng 9, 2009

NHẠC SĨ GIÁNG SON: "DÒNG NHẠC DÂN GIAN ĐƯƠNG ĐẠI SẼ "HOT" TRỞ LẠI"


Chỉ trong vòng hơn 5 năm, dòng nhạc “dân gian đương đại” là điểm nhấn về nghệ thuật hiếm hoi của âm nhạc Việt Nam.

Ca khúc “Bên bờ ao nhà mình” của nhạc sĩ Lê Minh Sơn đã mở đầu cho dòng nhạc “dân gian đương đại”. Tiếp nối nhạc sĩ Lê Minh Sơn, một số nhạc sĩ trẻ như Nguyễn Vĩnh Tiến, Giáng Son, Lê Cát Trọng Lý, Bảo Lan, Lưu Hà An... cũng trình làng những ca khúc theo phong cách “dân gian đương đại” được đông đảo người nghe nhạc biết đến. Với tư cách của người trong cuộc, nhạc sĩ Giáng Son đã nhìn lại và dự đoán hướng đi trong tương lai của dòng nhạc “dân gian đương đại”.

DÂN GIAN ĐƯƠNG ĐẠI LÀ MỘT PHẦN CỦA VPOP!

Xin chị hãy thử định nghĩa dòng nhạc “dân gian đương đại” mà người ta vẫn thường dùng trên báo chí; hoặc chí ít cũng là quan niệm của riêng chị về trào lưu này?

Nhạc sĩ Giáng Son: Theo ý kiến của cá nhân tôi, dòng nhạc dân gian đương đại là những tác phẩm âm nhạc có sử dụng nhiều hoặc ít những thang âm, màu sắc đặc trưng của dân ca, quan họ các miền nhưng vẫn dễ dàng nhận thấy hơi thở, kỹ thuật của âm nhạc đương đại bây giờ.

Chị có thể lý giải vì sao dòng nhạc “dân gian đương đại” được khơi mào từ nhạc phẩm của nhạc sĩ Lê Minh Sơn lại được khán giả phản ứng thích cực, nhất là khán giả trẻ?

Có thể nói, trước các ca khúc của nhạc sĩ Lê Minh Sơn thì các nhạc sĩ đàn anh đã có rất nhiều các tác phẩm mang tính dân gian rồi và cũng đã rất thành công ở thế hệ của họ. Nhưng các ca khúc của nhạc sĩ Lê Minh Sơn đã có được một nét mới khiến cuốn hút được các bạn trẻ bây giờ đó là chất nhạc nhẹ trong các ca khúc “dân gian đương đại”. Điều đó khiến các bạn trẻ cảm thấy gần gũi với đời sống và con người của chính mình hơn nên yêu thích là điều tất nhiên.

Có một thực tế là độ “hot” của dòng nhạc “dân gian đương đại” đã giảm sút. Nguyên nhân là từ các bài hát không còn chất lượng như trước hay là khán giả đã “no nê” với dòng nhạc này, thưa chị?

Tôi nghĩ cả hai nhận định trên đều không đúng. Nền ca nhạc VN luôn thiếu những ca khúc hay. Có thể nói hiện nay độ “hot” giảm vì có thể các tác giả đình đám nhất trong dòng “dân gian đương đại” gần như đã đưa ra những bài hát tâm huyết, “đỉnh” nhất của mình. Vậy nên, thời gian này họ cần nạp lại “năng lượng” để sáng tác tiếp và chúng ta cũng nên chờ những nhạc sĩ trẻ tài năng kịp chín để cho ra đời những tác phẩm hay. Lúc đó, dòng nhạc “dân gian đương đại” sẽ “hot” trở lại thôi. Còn về phần khán giả, tôi tin họ sẽ luôn yêu những ca khúc hay của dòng nhạc này.

Ngoài nhạc sĩ Lê Minh Sơn, Ngọc Đại là hai nhạc sĩ đã tuyên bố và vẫn đang theo đuổi dòng nhạc “dân gian đương đại” bằng các dự án âm nhạc. Liệu dòng “dân gian đương đại” có lặp lại vết xe đổ của các dự án âm nhạc Vpop hiện nay là tính “ăn xổi” và thiếu chuyên nghiệp?

Tôi khẳng định lại, dân gian đương đại là một phần của Vpop! Nhưng những nhạc sĩ viết dòng này tôi thấy rất có trách nhiệm với những tác phẩm của mình và các khán giả yêu thích nó cũng phải là những khán giả có thẩm mỹ. Thế nên, tôi cho rằng tính “ăn xổi” không hề có ở trong dòng nhạc “dân gian đương đại”. Còn sự thiếu chuyên nghiệp thì nó điểm chung của ngành giải trí nước nhà rồi. Theo tôi, tất cả phải có thời gian để thay đổi! Không đốt cháy giai đoạn được!

KHÓ DỨT KHỎI "DÂN GIAN ĐƯƠNG ĐẠI"

Nếu nhắc đến các ca khúc hay của dòng nhạc “dân gian đương đại”, thật khó mà quên bài hát “Giấc mơ trưa” của chị. Chị có thể chia sẻ được hoàn cảnh ra đời của ca khúc này được không ạ? Sự tìm về chất liệu dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ trong ca khúc này phải chăng là từ vô thức hay là sự lựa chọn mang tính chủ ý hữu thức?

Tôi sáng tác bài hát “Giấc mơ trưa” trong đêm mùng 4 Tết năm 2004. Khi đó, trong đầu tôi chỉ có những thang âm của đồng bằng Bắc Bộ như đã quá ngấm rồi. Nhưng giai điệu đó chỉ là phảng phất màu sắc dân gian chút ít thôi và tôi vẫn làm chủ được lý trí của mình.

Sau thành công của ca khúc “Giấc mơ trưa”, bản thân chị vẫn có ý định muốn gắn bó với dòng nhạc “dân gian đương đại” nữa hay không?

Tất nhiên, tôi vẫn tiếp tục gắn bó với dòng nhạc này. Thật khó để dứt được dòng nhạc “dân gian đương đại”. Một dòng nhạc vừa cảm thấy quen thuộc vừa cảm thấy lạ lẫm! Nhạc sĩ phải có bản lĩnh để vẫn là chính mình, không để sao chép một cách nguyên si những giai điệu dân gian vốn đã quá đẹp.

ĐIỀU QUAN TRỌNG LÀ KHIẾN KHÁN GIẢ TRẺ QUAN TÂM

Nhiều nhạc sĩ đang thử sức với dòng “dân gian đương đại” nhưng phải chăng có một số người lại tìm cách sáng tác theo phong trào chỉ vì trào lưu này đang “hot” hiện nay?

Tôi chẳng hề nghĩ như vậy! Đối với các nhạc sĩ thì thử sức ở nhiều phong cách khác nhau cũng là điều đáng làm và khám phá thêm về khả năng sáng tác của mình.

Dòng nhạc “dân gian đương đại” có nên chỉ dựa vào các chương trình truyền hình nhà nước như “Bài hát Việt” mà không tìm cách RP rộng rãi hơn, thậm chí có thể RP ra nước ngoài?

Nếu không có chương trình “Bài hát Việt” thì tràn ngập một sân khấu ca nhạc hiện nay toàn là ca khúc mang hơi hướng nhạc Hoa! Chúng ta toàn nói chuyện quá xa vời trong khi ca khúc Việt còn bao nhiêu vấn đề cần làm. Nhạc sĩ nào cũng có khát khao đưa âm nhạc của mình ra nước ngoài. Nhưng một vài người thì chỉ như muối bỏ bể. Phải có chiến lược, một đội ngũ đông đảo tài năng, chưa tính đến điều kiện về kinh tế. Thế nên tôi nghĩ thời điểm này chúng ta vẫn chưa làm gì được nhiều để đưa ca khúc Việt nói chung và dân gian đương đại nói riêng ra nước ngoài.

Sau hơn 5 năm nhìn lại, theo chị điều mà dòng “dân gian đương đại” đã làm được là gì ạ?

Điều làm được lớn nhất của dòng nhạc “dân gian đương đại” là làm các khán giả trẻ quan tâm và yêu thích các làn điệu dân gian, quan họ hơn. Điều đó cũng làm họ yêu quê hương, đất nước của mình hơn. Và ca khúc dân gian đương đại đã thực sự có mặt trong cuộc sống của các khán giả trẻ.

Hàm Đan thực hiện

Thứ Hai, 1 tháng 6, 2009

ĐẠO DIỄN ĐỖ THANH HẢI: “PHIM ẢNH KHÔNG PHẢI LÀ SẢN PHẨM CỦA CON NHÀ NGHÈO”


Chưa đến tuổi bốn mươi nhưng đạo diễn Đỗ Thanh Hải đã nổi tiếng với những bộ phim truyền hình được yêu thích như Xin hãy tin em, Của để dành, Phía trước là bầu trời... “Sếp trẻ” của Trung tâm sản xuất phim truyền hình (VFC) - Đài truyền hình VN thẳng thắn khi nói về hiện trạng phim ảnh VN đương đại.
TRÊN ĐƯỜNG ĐẠT… “CHUẨN”
Cánh phóng viên khi xin phỏng vấn các đạo diễn đôi khi không được việc vì đạo diễn đang làm hậu kì ở nước ngoài. “Đồ nghề” làm phim thiếu vậy sao?
Đạo diễn Đỗ Thanh Hải: Làm phim là một nghệ thuật đặc biệt hơn vì cần tổng hòa các yếu tố trong đó có kĩ thuật công nghệ. Như phim Titanic, ở Đức có công ty lo kĩ xảo để tàu chạy trên biển, còn cảnh nước tràn vào tàu lại làm ở Mỹ. Đạo diễn VN có nhiều ý tưởng nhưng công nghệ làm phim không cho phép đành bỏ đi. Điện ảnh VN bây giờ vẫn chưa đạt chuẩn thế giới mà vẫn ở tình trạng tự phát.
Mấu chốt vẫn là chuyện “đầu tiên” phải không ạ?
- Tiền thì lúc nào cũng cần vì phim ảnh không phải sản phẩm của con nhà nghèo. Có ý kiến cho rằng: chỉ cần cấp một ít tiền cũng sẽ có phim hay là lạc quan tếu. Điện ảnh phản ánh khá rõ nền kinh tế. Hiện nay tiền không phải là nỗi lo lớn nữa mà lo thiếu người. Làm phim vẫn chắp vá, khiên cưỡng vì không có một đội ngũ lành nghề, ăn ý.
Nhưng chúng ta có các trường đào tạo chuyên ngành sân khấu điện ảnh đấy thôi?
- Công tác đào tạo ở các trường chủ yếu học từ các thầy Liên Xô bắt đầu thập kỷ 60 rồi từ đó truyền nghề theo kiểu người già chỉ bảo cho người trẻ, vừa làm vừa bảo nhau. Khoan hãy bàn đến chuyện đào tạo như thế nào chỉ cần nhìn các chuyên ngành đang thiếu như hóa trang, đạo cụ, kỹ xảo… Tóm lại, muốn đạt chuẩn cần có công nghệ làm phim hiện đại và đội ngũ làm phim chuyên nghiệp.
TỈNH TÁO VỚI PHIM TƯ NHÂN
Nói đến từ “chuyên nghiệp”, hình như các hãng phim tư nhân đang tỏ ra sự chuyên nghiệp trong từng khâu sản xuất cho đến phát hành?
- Cần tỉnh táo nhìn nhận vai trò của các hãng phim tư nhân. Vai trò đáng kể nhất của họ là tạo ra sự cạnh tranh – yếu tố không thể thiếu cho một nền điện ảnh chuyên nghiệp. Hãng phim nhà nước hay tư nhân thì cũng như nhau: “ông” nào làm tốt hơn, hút khán giả hơn người đó thắng. Hãng phim tư nhân có sự năng động, nhanh nhạy dám thử thách, không e ngại và nhất là không cần phải làm phim để tuyên truyền. Mặt trái thì ai cũng thấy; họ phải tự thu tự chi, họ cần những bộ phim mang tính thị trường, câu khách. Việc đưa một số người mẫu, ca sĩ làm diễn viên không có gì để ầm ĩ nhưng quan trọng họ diễn như thế nào? Hoặc phim có cảnh “nóng” cũng là điều bình thường nhưng ngoài khoe hình thể ra nó còn gây cảm xúc nào tới khán giả nữa không?
Anh đã từng lo ngại cho Đãng “trọc” khi đạo diễn trẻ này làm phim tư nhân đúng không ạ?
- Xuất phát điểm của tôi và Đãng giống nhau, phải lựa chọn: làm việc trong hãng phim nhà nước hay ra làm ngoài. Lúc Đãng làm những phim đầu tiên tôi đã nghĩ: vấn đề của Đãng là mong ước được làm phim ngay. Những bộ phim của Đãng liệu thực sự là những dự án làm phim tâm huyết của anh hay phải làm vài ba phim theo ý của hãng phim chứ không phải của Đãng. Đã qua giai đoạn được làm phim nhưng giờ Đãng có thực hiện được dự án của anh hay không? Các hãng phim tư nhân bằng mọi cách phải làm phim hút khán giả, có tiền để tái đầu tư rồi mới nghĩ đến những thử nghiệm mang tính nghệ thuật. Ở nước ngoài, vào giai đoạn đầu các hãng phim tư nhân cũng gặp khủng hoảng như ở ta lúc này.
Hãng phim tư nhân đang có những điểm yếu, nhưng họ vẫn “tay không”… “bắt” người của nhà nước sang làm việc. Môi trường làm việc ở hãng phim tư nhân hấp dẫn hơn chăng?
- Tiềm lực kinh tế của hãng phim tư nhân là rất mạnh. Số người đi làm cho tư nhân là để thu nhập thêm, điều này hoàn toàn chính đáng. Một người mới vào nghề muốn được làm phim ngay nên để khẳng định tên tuổi còn nếu thuộc biên chế các hãng phim nhà nước phải đợi một thời gian mới được giao kịch bản.
Tương lai của nền điện ảnh chuyên nghiệp ở VN sẽ nằm tay hãng phim tư nhân giống như các nước phương Tây?
- Đúng. Nhưng cũng không thể xem nhẹ vai trò của hãng phim nhà nước. Có thể số lượng phim sản xuất sẽ không nhiều nhưng bù lại nếu có hướng đi thích hợp họ cũng sẽ làm nên chuyện bằng dòng phim nghệ thuật.
VỪA LÀM VỪA RÚT KINH NGHIỆM
VFC hiện vẫn tiếp tục sản xuất bộ phim sitcom khá mới mẻ là Những người độc thân vui vẻ. Tuy nhiên lại không được đánh giá cao so với phim Cô gái xấu xí vì giống kịch quá. Anh có thể tự cắt nghĩa được không?
- Đã gọi là phim sitcom (situation comedy: hài kịch tình huống - PV) thì chất kịch đương nhiên phải có. Hai phim cũng phản ánh rõ nét đời sống kịch hai miền: kịch miền Nam chất đời tự nhiên nhiều hơn nên được khán giả chấp nhận; kịch miền Bắc mang tính sân khấu hoá cao, diễn viên ăn nói chỉn chu, nhấn nhá, tròn vành rõ chữ hơn.
Làm phim mà không được khán giả thích dĩ nhiên là chúng tôi rất buồn. Tuy nhiên cái được lớn nhất là tạo ra một quy trình làm phim hiện đại, chuyên nghiệp. Vừa làm vừa phải rút kinh nghiệm cho những bộ phim sau này.
Anh đánh giá sự chuyên nghiệp của các hãng phim nhà nước ở mức độ nào?
- Cũng giống như các hãng phim tư nhân, các hãng phim nhà nước cũng đang chuyển mình hướng đến sự chuyên nghiệp. Cái lợi của hãng phim nhà nước là không sợ lỗ. Nhưng khi được cầm tiền của nhà nước thì phải làm nhiệm vụ tuyên truyền được giao vì thế phim nhà nước mới có đề tài nông thôn, chiến tranh cách mạng, chống tham nhũng và tệ nạn xã hội… Khi anh em nhà Lumière (cha đẻ nền điện ảnh - PV) làm những thước phim đầu tiên mục đích của họ không phải là tuyên truyền mà ghi lại đời sống bằng cách biểu đạt mới. Tôi nghĩ đã đến lúc phải trả lại mục tiêu đích thực ban đầu cho các bộ phim.
Cái khó của phim truyền hình là phải thu hút làm sao càng nhiều người xem càng tốt trong khi thị hiếu người xem bị phân hoá, mỗi người có một “gu” riêng. Chương trình truyền hình như Nhật kí Vàng Anh chiếu trên VTV3 người lớn chê dở trong khi đa số bạn trẻ lại yêu thích. Giá như chúng tôi có thể chiếu trên kênh cho thanh thiếu niên (VTV6) thì việc phục vụ người xem sẽ chuyên nghiệp hơn.
Một điều nữa, các bộ phim làm ra chủ yếu để phát miễn phí, tiền thu được chỉ nhờ quảng cáo. Ở nước ngoài không vậy, đa số các phim đều được chiếu trên kênh truyền hình trả tiền (pay TV); các hãng phim nhờ đó mới lớn mạnh lên được.
Ngoài vướng mắc về cơ chế không thể giải quyết ngay, thì hình như các hãng phim nhà nước có tư duy làm phim khá cũ đúng không ạ? Tôi có thể lấy ví dụ: Các nhân vật trong Nhật kí Vàng Anh đều là các nhân vật được lí tưởng hoá kiểu như ngoan và học giỏi luôn đồng hành trong khi thực tế học sinh học giỏi lại không hề “tử tế” và ngược lại.
- Nhật kí Vàng Anh là chương trình truyền hình làm nhiệm vụ giáo dục cho nên cách xây dựng nhân vật không thể khác. Cho nên mới có chuyện, có tập phim Vàng Anh “bướng” không nghe lời bố mẹ thì tập sau đã đi làm từ thiện. Tư duy chúng tôi không cũ đâu. Ngay từ bộ phim “nhí nhố” Xin hãy tin em, cô sinh viên Hoài vừa có những phút giây nữ tính song song với việc ăn mặc rất bụi, uống rượu thi.
ĐÔ THỊ: ĐẤT SỐNG CỦA PHIM ẢNH
Anh đã nổi tiếng với các bộ phim về cuộc sống ở đô thị. Hồi ấy, anh có nhận ra được sự “đứt gãy” trong quan hệ giữa các thế hệ, giữa các lớp người ở đô thị hay chưa?
- Những phim đầu tiên tôi làm với tâm trạng hồn nhiên. Nhưng càng ngày tôi càng nhận ra những “đứt gãy” ở đô thị. Đô thị mới là đất sống cho nghệ thuật hiện đại trong đó có phim ảnh. Có nhiều người có tuổi viết thư phản ánh rằng: Sao không làm phim về thiếu niên nông thôn lại đi làm phim về 8X, 9X ở đô thị. Xin thưa, ở nông thôn có gì mà nói. Học xong, đi làm ngoài đồng, ra bờ đê nói chuyện rồi về nhà ngủ. Ở đô thị, có chat chit, game, có đủ thứ mới mẻ để lên phim.
Tôi nhận ra sự “ích kỉ” của thế hệ đi trước. Họ luôn nói rằng: thế hệ họ thiếu thốn nhưng vẫn trưởng thành tại sao bây giờ sướng hơn mà lớp trẻ nhiều người lại hư hỏng. Họ không hiểu một điều: thời đại đã thay đổi, mọi việc trở nên phức tạp hơn nhiều cơ hội thành đạt hơn và cũng có nhiều cạm bẫy hơn. Thế hệ đi trước cứ bắt con em họ giữ khư khư mấy tín điều cũ kĩ. Chẳng hạn, một học sinh được bố mẹ ở nước ngoài gửi quần áo, đồ chơi đắt tiền. Nó sẽ được khuyên: trong lớp con nhiều bạn còn nghèo không nên “phô” như thế. Có của mà không dùng thì thà không có còn hơn.
Người đô thị bị phân hoá nên phim ảnh khó chiều thị hiếu hơn phải không ạ?
- Đúng vậy. Tôi cho rằng không nên lẫn lộn các dòng phim với nhau. Cái nào thuần giải trí, cái nào thuần nghệ thuật thì phải có cách quảng bá khác nhau nhắm đến đối tượng khác nhau. Phim Đừng đốt người lớn tuổi khóc từ đàu đến cuối trong khi người trẻ lại chẳng có cảm xúc quá đặc biệt. Poster phim Đừng đốt xấu xí lại nằm bên cạnh poster đẹp đẽ của Hollywood trong cùng một rạp thì thua ngay từ khi chưa... trình chiếu.
Xin cảm ơn anh!

Hàm Đan thực hiện
(Cảm ơn bà chị Thùy Hương đã giúp đỡ)

Thứ Ba, 28 tháng 4, 2009

GS PHẠM ĐỨC DƯƠNG: “LÃNG PHÍ CỦA NGƯỜI VIỆT DO TRÌNH ĐỘ VĂN MINH THẤP KÉM”


Giáo sư Phạm Đức Dương sinh năm 1930 tại Hà Tĩnh. Lĩnh vực chuyên môn: ngôn ngữ dân tộc và ngôn ngữ thực nghiệm; Đông Nam Á học. Ông là người xây dựng và là chuyên gia đầu ngành về Đông Nam Á học ở Việt Nam. Viện trưởng Viện nghiên cứu Đông Nam Á từ 1975 đến 1995. Tổng biên tập tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á (1990 - 1995) và tạp chí Việt Nam – Đông Nam Á ngày nay (1995 - 2000).

Phóng viên (PV): Thưa GS, lãng phí ở nước ta nên nhìn từ góc độ nào?
GS Phạm Đức Dương: Đặc trưng của người Việt Nam là cư dân lúa nước sống ở đồng bằng. Người Việt là những tiểu nông. Từ đó, đẻ ra những ứng xử khác nhau. Bên cạnh mặt tích cực có nhiều mặt tiêu cực mà lãng phí là một trong những điểm tiêu cực nổi bật. Từ khi Đổi mới bước vào xã hội công nghiệp sự lãng phí lại bộc lộ nhiều hơn. Muốn tìm hiểu người Việt Nam và tính cách của họ trong đó có sự lãng phí theo tôi phải đi theo hướng này. Đồng thời cũng phải đứng trên tầm thời đại để thấy được lãng phí của người Việt.

PV: Thưa GS, ông có thể so sánh về sự lãng phí của người Việt hiện nay so với ngày xưa, giữa Việt Nam và các nước khác?

GS Phạm Đức Dương: Sự lãng phí đúng là đã có từ thời các cụ. Ngày xưa chỉ làm lúa một vụ nên phải khẩn trương “nhất thì, nhì thục” là vậy. Nhưng sau khi thu hoạch là xả hơi, vui chơi hội hè. Cho nên người Việt vừa chăm chỉ cần cù lao động hiếm có nhưng khoản ăn chơi, hội hè thì cũng không ai bằng.

Người Việt ngày thường ăn mặc rất tiết kiệm nhưng đến lễ hội, giỗ chạp là phung phí vô lối. Người Việt có bệnh sĩ, bốc đồng “con gà tức nhau tiếng gáy”, nhất quyết không được thua bè thua bạn. Giờ vật chất đã khá sự phung phí càng tăng nhất là chuyện thiết đãi ở đám cưới, hội nghị vì người Việt có tư duy “trọng khách”. Thức ăn thừa quá phí phạm. Người Đức ăn không hết mang về vì họ coi là sức lao động của họ. Ta chưa có thói quen đó.

Người Việt cũng không biết quý trọng thời gian. Thời gian nhàn rỗi không biết làm gì. Người Nga khi xếp hàng hay lên tàu điện đều mang theo sách. Họ đọc để thêm kiến thức vừa quên thời gian chờ đợi.

Sự lãng phí lớn nhất theo tôi đó là sự lãng phí trong xây dựng. Bước vào công nghiệp hóa xây dựng càng lớn. Dưới con mắt anh tiểu nông, tầm nhìn không xa, thiếu cơ bản sự lãng phí càng lớn hơn. Người Nhật học cho đến kiệt rồi từ đó mới sáng tạo. Người Việt học không đến đầu đến đũa, chỉ học cái gì cần thiết trước mắt. Đi vào đời sống hiện đại mà thiếu căn bản là rất nguy hiểm.

Thêm nữa nước ta chiến tranh, bao cấp kéo dài, cái không bình thường trở thành cái bình thường. Cái không bình thường chỉ có phá hoại.

PV: Thưa GS, vậy đâu là nguyên nhân căn bản dẫn đến sự lãng phí của người Việt?

GS Phạm Đức Dương:

Theo tôi đấy là trình độ văn minh trong con người Việt thấp kém chưa đáp ứng được cho một xã hội phát triển. Giáo dục chưa đào tạo được những con người văn minh biết tiết kiệm. Con người hiện đại cần phải được giáo dục cẩn thận. Theo tôi cần phải dạy cho lớp trẻ học làm một công dân văn minh hiểu được thế nào là lãng phí.

Quan trọng hơn cần tạo ra một thiết chế để mô hình “”Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lí, nhân dân làm chủ” vận hành có hiệu quả chứ không phải là khẩu hiệu suông. Có làm như vậy mới giải quyết được nhiều vướng mắc trong đó có sự lãng phí.

Xin cảm ơn GS Phạm Đức Dương!

HÀM ĐAN (thực hiện)

Thứ Bảy, 25 tháng 4, 2009

TS CHU HẢO: “KHÁC VỚI CHÍNH THỐNG KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ CÁI XẤU”


Người ta biết đến ông là một trong những người vận động đưa internet vào VN thời còn đương chức Thứ trưởng Bộ Khoa học công nghệ & môi trường. Khi ở vào độ tuổi mà các bạn ông đều lui về dưỡng già, ông lại đang là đầu tàu ở NXB Tri thức – nơi hàng năm xuất bản hàng trăm đầu sách công cụ ( hàn lâm, dùng để nhận thức)

LÀM SÁCH THÍCH NHẤT

Thưa, là người đã trải qua nhiều công việc, chức vụ - nhưng quãng thời gian nào ông thấy thích thú nhất?

- TS Chu Hảo: Nói cho công bằng, tất cả những việc tôi đã làm từ trước đến nay may mắn đều đúng nguyện vọng của mình. Tất nhiên, không phải công việc nào cũng trôi chảy, ví dụ như thời tôi làm Trưởng ban quản lí Khu công nghiệp cao Hòa Lạc, công việc rất ách tắc. Đến nay sau 5 năm rời chức vụ, Khu công nghệ cao vẫn chưa hình thành.

Công việc nào khiến tôi thích nhất? Có lẽ là công việc hiện nay. Tôi đề xuất thành lập NXB Tri thức theo những tiêu chí mà tôi mong muốn. Rất may là được các cơ quan chức năng ủng hộ. Làm sách công cụ cho tôi sự hứng khởi như khi góp phần đưa công nghệ thông tin vào VN, vì nó giúp ích cho nhận thức của xã hội. Một số bạn bè nói đùa: “Ông làm sách còn có giá trị nhiều hơn làm Thứ trưởng”.

Trước buổi gặp, tôi thử làm một thao tác search trên google, thì từ khóa “TS Chu Hảo giám đốc” cho kết quả nhiều hơn “TS Chu Hảo thứ trưởng”! Làm sách vừa có lợi cho xã hội, nhưng đồng thời ông cũng nổi tiếng hơn?
- Quả là dạo này tôi vẫn xuất hiện nhiều trên báo chí nhưng “nổi tiếng” thì hết muốn rồi! (cười). Việc làm sách là công việc tâm huyết của tôi. Dù vất vả nhưng lí thú vì thấy rõ sự hưởng ứng của cộng đồng và sự cổ vũ của bạn bè.

Bước vào tuổi xưa nay hiếm, ông bắt tay vào việc chưa có tiền lệ là lập một NXB chuyên sách công cụ. Gia đình ông có lo lắng không ạ?

- Băn khoăn nhiều chứ! Tuổi lớn mà công việc khó khăn. Đã thế những việc tôi đang làm, người không hiểu đánh giá từa tựa câu “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”. Nhưng may mắn là tôi có gia đình êm ấm, thông cảm với công việc của tôi đang làm. Tôi cũng sắp xếp được cuộc sống gia đình thỏa đáng để toàn tâm tập trung cho công việc.

Những người đến 60 tuổi về hưu, mỗi người mỗi cảnh. Tôi nghiệm ra những ai có thói quen lao động trí óc, ham học hỏi, chăm đọc sách, thường không bị hẫng hụt khi về hưu. Về hưu mà không có hoạt động tinh thần tích cực, khó mà duy trì sức khỏe được. Sức khỏe tinh thần đôi khi quan trọng hơn sức khỏe thể chất. Nhiều người về hưu không có điều kiện bồi dưỡng sức khỏe tinh thần nên cuộc sống trở nên nhàm chán, đơn điệu…

CHỜ NHÀ NƯỚC


Thưa TS, nếu tự thân vận động NXB Tri thức có tồn tại được với dòng sách công cụ?

- Khi mới xây dựng, tôi đặt niềm hi vọng vào Quỹ dịch thuật Phan Châu Trinh (nay đã đổi tên thành Quỹ văn hóa) thu hút các nhà tài trợ. Vẫn biết nước ta không có văn hóa “Mạnh Thường Quân” đối với các hoạt động không mấy “đình đám” như việc làm sách, là rất hạn chế, nhưng không ngờ việc đó lại khó khăn đến thế. 35 tỉ đồng trong 10 năm cho Dự án của chúng tôi là quá khiêm tốn, vậy mà hết sức khó khăn.

Hiện nay, tài chính chúng tôi dựa vào tiền vận động từ xã hội. Nhưng chúng tôi hiểu, không thể trông chờ mãi vào tài trợ được. Nên cứ làm dù khó khăn, đợi vài năm nữa khi hiệu quả của dòng sách công cụ đã rõ ràng, sẽ đặt vấn đề xin ngân sách Nhà nước.

Nhưng đến lúc bị phụ thuộc tài chính, liệu những tiêu chí ban đầu của Tri thức có thay đổi?

- Chắc chắn hướng đi của Tri thức sẽ không thay đổi, trước sau chúng tôi vẫn chủ trương xuất bản những sách nghiêm túc. Sự hỗ trợ của Nhà nước là điều tất yếu ở hai lí do. Thứ nhất, là tài chính như đã nói ở trên. Thứ hai, là vấn đề đội ngũ dịch giả chuyên nghiệp. Về lâu dài, muốn có đội ngũ dịch giả giỏi cần phối hợp với Bộ Giáo dục & Đào Tạo để đào tạo lớp dịch giả chuyên nghiệp, không chỉ giỏi ngoại ngữ, mà cần có nền tảng văn hóa vững chắc.

NHÀ XUẤT BẢN TƯ NHÂN ?

Nhiều sách ra đời do NXB Tri thức liên kết với các nhà sách hay công ty sách như Nhã Nam, Phương Nam, Song Thủy, Thái Hà… có phải NXB Tri thức chỉ cấp giấy phép, mà không cần biết đến chất lượng các cuốn sách do mình cấp phép?

- Đúng là hiện nay có một thực tế, có những NXB cấp giấy phép xuất bản cho các nhà sách mà không chú ý đến chất lượng sách. Nguyên tắc của NXB Tri thức là thẩm định bản thảo lần cuối cùng, nếu không có vấn đề gì sẽ tổ chức biên tập trước khi cấp giấy phép xuất bản. Chúng tôi chỉ thu phí quản lí để trả lương cho biên tập viên. Không có chuyện thu tiền cấp giấy phép mà không thẩm định nội dung và biên tập. Các nhà sách đều thừa nhận việc biên tập của chúng tôi đã giúp bản thảo tốt lên. Mặt khác không phải sách gì chúng tôi cũng cấp phép, mà chỉ những sách hợp với tiêu chí của NXB.

Ngoài lượng sách liên kết ra, NXB Tri thức luôn duy trì dòng sách do chính NXB tự làm từ A đến Z chia làm 4 tủ sách: Tinh hoa, Dẫn nhập, Tri thức mới và VN đương đại. Chúng tôi có gắng để sách của mình luôn chiếm tỉ lệ cân bằng so với sách liên kết.

Ông đánh giá vai trò của các công ty sách hiện nay?

- Tôi cho rằng họ có đủ năng lực làm các khâu để cho ra đời những cuốn sách có giá trị. Từ khi các công ty sách ra đời, thị trường sách có sự cạnh tranh thực sự giữa các đơn vị sản xuất và chất lượng sách từ khi có công ty tư nhân đã được nâng cao hơn hẳn từ nội dung, chất lượng giấy, trình bày… Cuối cùng, người đọc được hưởng lời nhiều nhất. Tôi hoàn toàn tán thành việc ra đời NXB tư nhân. Chỉ tiếc Nhà nước chưa cho phép.

SÁCH - THAY ĐỔI TƯ DUY

Lợi ích của các loại sách khác là để giải trí thậm chí, để… học làm giàu. Vậy sách công cụ có lợi ích gì?

- Nó đưa đến cho độc giả kiến thức mới, cách nhìn mới (sách dịch) mà ở ta không có. Sách công cụ để tham khảo. Có nhiều sách tham khảo bổ túc cho người làm công tác nghiên cứu, quản lí họ để đưa ra giải pháp thích hợp. Ví dụ như hiện nay chúng ta đang công nghiệp hóa - hiện đại hóa – đô thị hóa mà thiếu sách cung cấp kiến thức về các học thuyết, các phương pháp quy hoạch ở đô thị, thì từ người làm quy hoạch, người duyệt, người chịu tác động của quy hoạch… sẽ khó đánh giá được chất lượng của đồ án quy hoạch. Mặc dù nó ảnh hưởng trực tiếp, lâu dài đến cuộc sống từng người dân đô thị. Người thiếu kiến thức nền, khi gặp tình huống thực tế, thì loay hoay như gà mắc tóc.

Nhưng quan trọng nhất là sách công cụ cung cấp quan điểm mới để thay đổi tư duy. Cái gì khác với chính thống, khác với truyền thống không nhất thiết phải là xấu. Nhờ những nguồn tham khảo kiến thức và lắng nghe, mà Đảng đã đi đầu trong việc thay đổi tư duy, quyết định chuyển sang nền kinh tế thị trường, hay cho Đảng viên làm kinh tế tư nhân…

Ông đã nhận ra lỗ hổng kiến thức nền từ bao giờ?

- Tôi nhận ra từ sớm, từ khi mới bắt đầu ra công tác, đặc biệt là từ khi có tiếp xúc với các bạn đồng nghiệp nước ngoài. Nhận ra lỗ hổng kiến thức nền không chỉ có tôi. Hồi ấy, trong các Viện trong UB Khoa học nhà nước đều dịch các tài liệu nước ngoài để tham khảo. Nhưng dịch nội bộ thì rất tốn kém. Tôi nghĩ đã dịch thì nên in cho mọi người đọc. Đừng nghĩ rằng sách công cụ chỉ dành cho các nhà nghiên cứu đọc. Trừ những sách quá chuyên sâu như triết học Kant, Hegel… với các sách tham khảo những ai có trình độ phổ thông vững chắc, nếu quan tâm đều có thể đọc được. Ngoài ra chúng tôi còn tổ chức dịch các tác phẩm văn học kinh điển như Cháu ông Rameau của Diderot, Candide của Voltaire …

MẤU CHỐT NẰM Ở GIÁO DỤC

Năm 1957, cuốn sách Những huyền thoại (Mythologies) của Roland Barthes mở đầu cho trường phái ký hiệu học Pháp, được người Pháp đem đọc trong kì nghỉ hè. Tại sao người Việt Nam lại không chịu đọc sách lúc rảnh rỗi, trên bến xe chẳng hạn?

- Vấn đề nằm ở thói quen đọc sách. Thế hệ trẻ ngày nay không có thói quen đọc sách. Thế hệ tôi trước năm 75, dù sách vở không nhiều và cuộc sống thiếu thốn, nhưng nhiều sách kinh điển chúng tôi đều tranh thủ đọc khi có điều kiện. Bởi nền giáo dục lúc đó vẫn còn nhiều điểm tích cực hơn bây giờ. Chẳng hạn, chúng tôi không bị nhồi nhét quá nhiều kiến thức như bây giờ, không bị áp lực thi cử nặng nề như bây giờ, và vì vậy có thì giờ đọc sách.

Vậy giải pháp là phải dạy thói quen đọc sách cho học sinh?

- Nhưng ai dạy cho trẻ con đây? Giáo dục ở nhà trường hiện nay chỉ chăm chăm dạy kiến thức chạy theo thi cử, học để lấy bằng. Ở nước ngoài, ngay từ cấp tiểu học đã dạy trẻ con đọc sách như thế nào, rồi cho chúng cùng bàn luận về cuốn sách được hướng dẫn đọc. Đến cấp phổ thông, học sinh phải tự đọc sách rút ra tóm tắt và viết một bài viết về cuốn sách đó. Tôi lấy ví dụ bộ sách nhập môn về khoa học xã hội do NXB Trẻ đã in, dù trình bày sáng sủa dễ hiểu dưới hình thức truyện tranh, nhưng lại rất khó bán. Có người ở phổ thông là học sinh giỏi thi đỗ đại học, mà vẫn chưa hề nghe đến các sách nhập môn của chính ngành mình sẽ học ở đại học. Trong khi đó, học sinh phổ thông nước ngoài đã biết phần nào những kiến thức nhập môn để lên đại học sẽ nghiên cứu sâu.

Đã thế, hiện nay ở nước ta khái niệm nghiên cứu khoa học hình như đã bị hiểu sai. Thầy giáo không nghiên cứu khoa học một cách nghiêm túc, không đọc nhiều tài liệu để tham khảo, mà lại đòi hỏi (nghiêm khắc) học trò phải tự học, nên đọc sách tham khảo… quả là điều xa xỉ.

Thưa, bên trời Tây (văn hóa đại chúng, thông tin truyền thông là chủ đạo) thì sách công cụ có chỗ đứng nào ngoài thư viện?

- Ngoài số người cần nghiên cứu khoa học ra, sách công cụ cũng được các tầng lớp khác quan tâm. Các cuốn sách kinh điển trên các lĩnh vực năm nào cũng in lại. Như năm nay, khủng hoảng kinh tế toàn cầu cuốn Tư bản của Karl Marx lại được in nối bản.

Ở nước ngoài sách điện tử đang được độc giả ưu chuộng. Nhưng sách số hóa chủ yếu là tiểu thuyết hoặc những sách thuần giải trí, sách công cụ vẫn được người không làm khoa học tìm mua ở các cửa hàng sách một cách bình thường. Tôi ước Việt Nam ta cũng như vậy!

Nhưng sách công cụ của NXB Tri thức vẫn có khách hàng đấy thôi?

- Đúng, dân trí ngày càng cao thì sách công cụ bán được là lẽ tự nhiên. Sau loại sách tiểu thuyết tình ái, kiếm hiệp… họ sẽ có nhu cầu đọc sách cao cấp hơn về khoa học, tư tưởng. Có cuốn như Bàn về tự do của J. S. Mill bán được tới 4.000 bản. Nhưng nếu học sinh được khuyến khích lòng ham đọc sách từ nhỏ thì số sách công cụ được tiêu thụ lần đầu chắc không chỉ dừng ở con số trên. Trong khi chờ đợi cải cách giáo dục, có lẽ các ông bố bà mẹ trong gia đình nên tìm cách hướng dẫn trẻ đọc sách. Bản thân tôi ngoài việc sống ở thời đại quý sách, còn nhờ truyền thống gia đình hun đúc lòng ham mê đọc. Chuyên môn của tôi là khoa học tự nhiên, nhưng những sách về xã hội - nhân văn và đặc biệt là những vấn đề văn hóa tôi đọc với niềm say mê.

Đang ở thời khủng hoảng, sách công cụ lao đao chứ ạ?

- Vừa rồi ở Cần Thơ, Hội nghị tổng kết công tác một năm ngành XB đã đánh giá ngành XB không bị ảnh hưởng nặng từ khủng hoảng kinh tế. Sách công cụ lại càng không. Khó khăn nằm ở chi phí sản xuất. Còn về người đọc, những ai có tiền thường mua sách, thì họ không cắt giảm chi tiêu đến mức… không mua sách nữa. Còn những ai vốn không có điều kiện, gặp khủng hoảng, càng không có ý nghĩ mua sách. (cười)

Sắp tới chúng tôi cố gắng đưa sách công cụ vào các hệ thống thư viện. Chỉ cần một thư viện mua hai ba cuốn thôi, cũng lên tới con số nghìn. Việc này lại cần Nhà nước giúp một tay khi quyết định dùng nguồn tiền để nhập sách gì vào thư viện. Mặt khác, nếu cơ quan nghiên cứu hay trường học nào có nhu cầu dịch sách để tham khảo, NXB sẵn sàng làm hợp đồng theo yêu cầu. Nói chung là tìm mọi cách để đưa sách công cụ đến tận tay bạn đọc, giúp họ bớt e dè với kiến thức hàn lâm.

Xin cảm ơn ông

HÀM ĐAN thực hiện